Bankin Musulunci wani tsari ne na harkokin kuɗi da ake gudanarwa bisa ƙa’idojin Shari’ar Musulunci, wanda ke nufin cewa dukkan mu’amalolin kuɗi da zuba jari suna tafiya ne cikin tsarin halal da adalci kamar yadda addinin Musulunci ya tanada. Wannan tsari ya bambanta da sauran bankuna saboda shi yana guje wa amfani da kuɗin ruwa (riba), yana kuma mai da hankali kan kasuwanci na gaskiya da raba riba da haɗari tsakanin masu mu’amala. A cikin wannan tsari, banki ba kawai cibiyar ajiyar kuɗi ba ce, har ila yau wata hanyar haɗin gwiwa ce tsakanin masu zuba jari da masu kasuwanci domin tabbatar da cewa duk wani aiki yana da tushe a cikin kadarori na zahiri da ayyukan tattalin arziki masu amfani ga al’umma.
Muhimmancin bankin Musulunci a tattalin arziki ya ƙara fitowa fili musamman a cikin ‘yan shekarun nan, sakamakon yadda duniya ta fuskanci rikice-rikicen kuɗi da suka shafi bankuna. Wannan tsarin yana taimakawa wajen rage haɗarin durƙushewar tattalin arziki saboda yana hana yawaitar hasashe marar tushe da cin bashi ba tare da tabbataccen kasuwanci ba. Haka kuma yana ƙarfafa gaskiya, amana da adalci a tsakanin masu hulɗa da juna, wanda hakan ke taimakawa wajen gina tattalin arziki mai ɗorewa da kwanciyar hankali.
Ta fuskar banbanci, bankin Musulunci da bankin gargajiya suna da manyan bambance-bambance a falsafar aiki. Bankin gargajiya yana dogaro da kuɗin ruwa a matsayin tushen riba, yayin da bankin Musulunci ke dogaro da kasuwanci, hayar kaya, haɗin gwiwa da raba riba. Wannan bambanci ya sa tsarin Musulunci ya fi mai da hankali kan hakikanin tattalin arziki maimakon jujjuya kuɗi kawai ba tare da samar da ƙimar gaske ba.
Ma’anar bankin Musulunci daga hukumomi da masana
Ma’anar bankin Musulunci ta bambanta amma dukkan su suna haɗuwa a kan cewa tsari ne na harkokin kuɗi da ke bin dokokin Shari’a. Hukumomi da masana sun bayyana shi a matsayin tsarin da ke hana riba da kuma tabbatar da cewa duk wata mu’amala ta kuɗi tana da tushe na halal da gaskiya.
Fahimtar Babban Bankin Najeriya
Babban Bankin Najeriya ya bayyana bankin Musulunci a matsayin tsarin banki da ke gudanar da dukkan harkokin kuɗi bisa ƙa’idojin Shari’ar Musulunci, inda ake guje wa riba, caca da duk wasu mu’amaloli da ba su dace da Shari’a ba. Wannan ma’ana tana nuna cewa tsarin ba kawai ya takaita ga addini ba ne, har ila yau yana da tsarin gudanarwa da ke da tsari na tattalin arziki mai tsabta da bin doka.
Ra’ayin Organisation of Islamic Cooperation
Kungiyar Organisation of Islamic Cooperation ta bayyana bankin Musulunci a matsayin cibiyar kuɗi da ke aiki bisa cikakken biyayya ga Shari’a, musamman a bangaren hana karɓa ko biyan kuɗin ruwa. Wannan ma’ana ta mayar da hankali ne kan bin ka’idojin addini a dukkan matakan harkokin kuɗi, tare da tabbatar da cewa babu wani abu da zai saɓa wa koyarwar Musulunci a cikin tsarin.
Ra’ayoyin Masana harkokin kuɗi na Musulunci
Masana harkokin kuɗi na Musulunci suna kallon bankin Musulunci a matsayin tsarin da ke ƙarfafa adalci a tattalin arziki ta hanyar raba riba da haɗari tsakanin ɓangarori. A ganinsu, wannan tsari yana rage zalunci da amfani da ƙarfin tattalin arziki a kan marasa ƙarfi, domin kowa yana shiga kasuwanci ne bisa haɗin gwiwa maimakon ɗora nauyi a kan mai bashi kaɗai.
Tarihin samuwar bankin Musulunci
Tarihin bankin Musulunci yana da tushe a cikin koyarwar Musulunci tun daga farko, duk da cewa tsarin banki na zamani ya fara bayyana ne a ƙarni na ashirin. Wannan tsari ya samo asali ne daga buƙatar samar da hanyar mu’amalar kuɗi da ta dace da Shari’a a cikin tsarin tattalin arzikin zamani.
Asalin tsarin bankin Musulunci yana da alaƙa da ka’idojin kasuwanci da Musulunci ya tanada tun zamanin Annabi Muhammad (S.A.W). A wancan lokaci, mu’amalar kasuwanci ta kasance bisa gaskiya, amana da adalci, inda aka hana riba da duk wani nau’i na cin amana. Waɗannan ka’idoji ne suka zama tushen tsarin bankin Musulunci na yau.
Bankunan Musulunci na zamani sun fara bayyana ne a tsakiyar ƙarni na ashirin, lokacin da aka fara ƙoƙarin daidaita tsarin tattalin arzikin duniya da koyarwar Musulunci. Wannan ya faru ne sakamakon bukatar Musulmi na samun tsarin banki da ba ya saɓa wa addininsu, amma a lokaci guda yana aiki cikin tsarin tattalin arzikin duniya.
Bayan kafuwar bankunan farko, tsarin ya fara yaɗuwa zuwa ƙasashe da dama a duniya. A yau, bankin Musulunci ya zama wani muhimmin ɓangare na tsarin kuɗi na duniya, inda ba Musulmi kaɗai ke amfani da shi ba, har ma da wasu al’ummomi da suka fahimci amfaninsa wajen rage haɗarin tattalin arziki.
Bankin Musulunci ya fi samun gindin zama a yankunan Asiya, Gabas ta Tsakiya da Afrika, inda yawancin ƙasashe ke da yawan Musulmi. A waɗannan yankuna, bankunan Musulunci sun zama muhimman cibiyoyin kuɗi da ke taimakawa wajen haɓaka kasuwanci, zuba jari da ci gaban tattalin arziki. Bunƙasar tsarin a waɗannan yankuna ya nuna cewa bankin Musulunci ba kawai tsarin addini ba ne, har ila yau tsarin tattalin arziki ne mai ƙarfi da ke da tasiri a duniya baki ɗaya.
Ka’idojin bankin Musulunci
Bankin Musulunci yana gudana ne bisa tsayayyun ƙa’idoji na Shari’ar Musulunci waɗanda ke tsara dukkan mu’amalolin kuɗi da zuba jari. Waɗannan ƙa’idoji suna nufin tabbatar da adalci, gaskiya da kuma guje wa duk wani nau’i na cin amana ko amfani da ƙarfin tattalin arziki a kan wasu. Su ne ginshiƙan da ke bambance shi da tsarin banki na gargajiya.
Haramcin Riba
Ɗaya daga cikin manyan ginshiƙan bankin Musulunci shi ne haramcin riba. Riba a tsarin Musulunci ana ɗaukarta a matsayin ƙarin kuɗi da ake karɓa ba tare da haɗarin kasuwanci ko aiki ba. Wannan ya sa bankin Musulunci baya dogaro da lamuni mai kuɗin ruwa, maimakon haka yana shiga cikin kasuwanci kai tsaye ko haɗin gwiwa da abokan hulɗa. Wannan ƙa’ida tana rage rashin adalci da kuma hana tara dukiya a hannun ƙalilan ta hanyar amfani da mabukata.
Haramcin Caca da Gharar
Bankin Musulunci yana hana duk wani nau’i na caca (maysir) da rashin tabbas mai tsanani (gharar). Wannan yana nufin cewa duk wani mu’amala dole ne ya kasance a fili, ba tare da ruɗani ko hasashe marar tushe ba. Misali, ba a yarda da ciniki da ba a san ainihin abin da ake saye ko farashinsa ba. Wannan ƙa’ida tana kare masu zuba jari daga asara mai yawa da kuma tabbatar da gaskiya a kasuwa.
Halaccin kasuwanci da zuba jari
A bankin Musulunci, duk wani kasuwanci ko zuba jari dole ne ya kasance halal. Wannan yana nufin cewa ba a saka kuɗi a harkokin da Musulunci ya haramta kamar giya, caca, ko wasu ayyukan da ke cutar da al’umma. Maimakon haka, ana mai da hankali kan ayyukan da ke da amfani ga tattalin arziki kamar gine-gine, noma, kasuwanci da masana’antu.
Tsarin rabon riba da faduwa
Bankin Musulunci yana amfani da tsarin rabon riba da haɗari, inda dukkan ɓangarori a kasuwanci suke raba riba da kuma asara bisa yarjejeniya. Wannan yana sa banki da abokin hulɗa su zama abokan kasuwanci maimakon mai ba da bashi da mai karɓa kawai. Wannan tsarin yana ƙarfafa gaskiya da haɗin gwiwa mai ƙarfi a kasuwanci.
Adalci da gaskiya a mu’amala
Adalci da gaskiya su ne tushen dukkan mu’amalolin bankin Musulunci. Duk wata yarjejeniya dole ne ta kasance bayyananniya, ba tare da yaudara ko boye gaskiya ba. Wannan yana tabbatar da cewa dukkan ɓangarori suna da cikakken fahimta kafin shiga kasuwanci, wanda hakan ke rage rikice-rikice da ƙara amincewa a kasuwa.
Nau’o’in mu’amalolin bankin Musulunci
Tsarin bankin Musulunci yana da nau’o’in mu’amaloli daban-daban da ake amfani da su wajen gudanar da harkokin kuɗi da kasuwanci. Wadannan mu’amaloli suna maye gurbin tsarin rance mai riba da ake samu a bankunan gargajiya, kuma suna dogara ne da haɗin gwiwa, kasuwanci da mallakar kadarori na zahiri. Kowanne daga cikinsu yana da muhimmanci wajen tabbatar da cewa tsarin bankin Musulunci yana aiki cikin adalci da halal.
Murabaha
Murabaha na ɗaya daga cikin mu’amalolin da aka fi amfani da su a bankin Musulunci. A cikin wannan tsari, banki yana sayen kaya ko kadara sannan ya sayar wa abokin hulɗa da ƙarin riba da aka amince da ita tun farko. Misali, idan mutum yana son sayen mota amma ba shi da kuɗi, banki zai sayi motar sannan ya sayar masa da ita a kan farashi mai ƙari da aka riga aka tattauna. Wannan tsarin yana kawar da riba kai tsaye, amma yana samar da riba ta hanyar kasuwanci na halal.
Mudaraba
Mudaraba wani tsarin haɗin gwiwa ne tsakanin mai kuɗi da mai gudanar da kasuwanci. A nan, banki ko mai saka jari yana bayar da kuɗi, yayin da ɗaya ɓangaren ke gudanar da kasuwanci da ƙwarewa. Idan an samu riba, ana raba ta bisa yarjejeniya, amma idan aka yi asara, mai kuɗi ne ke ɗaukar asarar, sai dai idan mai aiki ya yi sakaci. Wannan tsari yana ƙarfafa amfani da ƙwarewa da jari tare.
Musharaka
Musharaka yana nufin haɗin gwiwa tsakanin ɓangarori biyu ko fiye inda kowa ke saka jari a kasuwanci. A nan, dukkan ɓangarori suna raba riba da asara bisa gwargwadon abin da kowanne ya saka. Misali, idan mutane biyu suka haɗa kuɗi suka buɗe kasuwanci, dukkan su za su zama abokan kasuwanci na gaskiya. Wannan tsari yana ƙarfafa haɗin kai da adalci a kasuwanci.
Ijara
Ijara tsarin haya ne a bankin Musulunci, inda banki ke sayen kadara sannan ya ba da ita haya ga abokin hulɗa na wani lokaci. Misali, banki na iya sayen gini ko mota sannan ya ba da shi haya ga abokin ciniki. A ƙarshen yarjejeniya, abokin ciniki na iya mayar da kadara ko ma ya saya ta gaba ɗaya. Wannan tsarin yana kama da leasing a bankunan gargajiya amma ba tare da riba kai tsaye ba.
Salam
Salam tsarin kasuwanci ne inda mai saye ke biya kuɗi gabaɗaya, amma kayan da aka saya za a kawo su nan gaba. Wannan tsari ya fi amfani a harkar noma. Misali, banki na iya biya manomi kuɗin hatsi tun kafin girbi, sannan manomi ya kawo hatsi bayan an girbe shi. Wannan yana taimaka wa manoma samun jari da wuri.
Sukuk
Sukuk wani nau’in takardar zuba jari ne a bankin Musulunci da ke wakiltar mallakar wani kadara ko aiki. Ba kamar bond na gargajiya ba, Sukuk yana da alaƙa da kadarori na zahiri. Masu saka jari suna samun riba ne daga amfanin wannan kadara ko kasuwanci. Misali, idan Sukuk yana da alaƙa da ginin hanya, masu zuba jari za su raba ribar da ake samu daga amfani da wannan hanya.
Bunƙasar bankin Musulunci a duniya
Bankin Musulunci ya samu bunƙasa mai matuƙar girma a cikin ‘yan shekarun nan, inda ya koma ɗaya daga cikin muhimman ɓangarorin tsarin kuɗi na duniya. Wannan bunƙasa ta samo asali ne daga ƙaruwa da bukatar tsarin kuɗi mai adalci, mai bin ƙa’idojin Shari’a, da kuma wanda ke rage haɗarin rikice-rikicen tattalin arziki. A yau, bankunan Musulunci ba su tsaya a ƙasashen Musulmi kaɗai ba, sun yaɗu zuwa kasashen da ba Musulmi ba, suna shiga cikin manyan kasuwannin kuɗi na duniya.
Cigaban bankunan Musulunci a Malaysia
Malaysia na ɗaya daga cikin ƙasashen da suka fi gina tsarin bankin Musulunci cikin tsari da ci gaba. Ƙasar ta kafa cikakken tsarin doka da tsarin kula da harkokin bankin Musulunci, wanda ya sa bankunan Musulunci suka zama wani muhimmin ɓangare na tattalin arzikinta. A Malaysia, bankin Musulunci ba a ɗaukarsa a matsayin zaɓi na addini kaɗai ba, har ila yau yana aiki a matsayin cikakken tsarin kuɗi da ke gasa da bankunan gargajiya. Wannan ya sa ƙasar ta zama abin koyi a duniya wajen gudanar da bankin Musulunci.
Bankunan Musulunci a Saudi Arabia da Egypt
A ƙasashe kamar Saudi Arabia da Egypt, bankin Musulunci ya samu tushe mai ƙarfi saboda yawancin al’umma Musulmi ne. A Saudi Arabia, manyan bankuna suna aiki gaba ɗaya ko a wani ɓangare bisa tsarin Musulunci, wanda ya sa tsarin ya zama ginshiƙi a tattalin arzikin ƙasar. Haka kuma a Egypt, bankunan Musulunci suna taka muhimmiyar rawa wajen tallafawa kasuwanci da zuba jari, musamman a fannin noma, gine-gine da kasuwanci na cikin gida.
Kasuwar Sukuk a London
Kasuwar Sukuk a London ta zama ɗaya daga cikin manyan alamomin karɓuwar bankin Musulunci a wajen ƙasashen Musulmi. London ta zama cibiyar kasuwancin Sukuk a Turai, inda gwamnati da kamfanoni ke amfani da wannan tsarin don tara kuɗi. Wannan ya nuna cewa tsarin bankin Musulunci ya wuce iyakokin addini, ya koma tsarin kuɗi na duniya da ake amfani da shi wajen zuba jari da tara kuɗin ayyukan ci gaba.
Girman kasuwar bankin Musulunci a duniya
Kasuwar bankin Musulunci ta duniya ta kai matakin girma mai ban sha’awa, inda darajar kadarorinta ke kaiwa tiriliyoyin daloli. Wannan girma yana nuna yadda tsarin ke ƙara samun amincewa daga ƙasashe da cibiyoyin kuɗi na duniya. Ci gaban kasuwar yana kuma nuna cewa bankin Musulunci yana da ƙarfin zama wani muhimmin ɓangare na tsarin kuɗi na duniya a nan gaba.
Abin lura shi ne cewa ba Musulmi kaɗai ke amfani da bankin Musulunci ba. Mutane da dama daga ƙasashen da ba Musulmi ba suna shiga cikin tsarin saboda suna ganin yana da tsari mai adalci, mai rage haɗari da kuma mai dogaro da kadarori na gaske. Wannan ya sa bankin Musulunci ya zama tsarin kuɗi na duniya wanda ya wuce iyakokin addini.
Bambanci tsakanin bankin Musulunci da sauran bankuna
Bankin Musulunci da bankin gargajiya suna da bambance-bambance masu zurfi ba kawai a tsarin aiki ba, har ma a falsafar da ke ƙasa da dukkan mu’amalolinsu. Bankin gargajiya ya ginu ne kan tsarin riba da jujjuya kuɗi domin samun ƙarin kuɗi, yayin da bankin Musulunci ya ginu kan Shari’ar Musulunci wadda ke mai da hankali kan adalci, gaskiya, da kasuwanci na zahiri. Wannan bambanci na tushe ne ke sa tsarin biyu su bambanta sosai a yadda suke tafiyar da tattalin arziki, dangantaka da kwastoma, da kuma tasirinsu ga al’umma gaba ɗaya.
Batun Riba
Babban bambanci mafi muhimmanci shi ne batun riba (interest). A bankin gargajiya, riba ita ce ginshiƙin samun riba, inda banki ke ba da lamuni sannan ya karɓi ƙarin kuɗi a kansa, ko da kasuwancin ya yi nasara ko ya yi asara. Wannan tsarin yana sanya nauyi a kan mai karɓar bashi kaɗai, yayin da banki ke samun riba tabbatacciya.
A bankin Musulunci kuwa, an haramta riba gaba ɗaya a fili cikin Alƙur’ani, inda Allah Ya ce: “Allah Ya halatta kasuwanci Ya kuma haramta riba” (Suratul Baƙara: 275). Haka kuma Annabi Muhammad (S.A.W) ya la’anci mai cin riba da mai bayarwa da mai rubutawa da masu shaida. Saboda haka, bankin Musulunci baya amfani da lamuni mai riba, maimakon haka yana amfani da tsarin kasuwanci kamar murabaha, musharaka da mudaraba, inda riba ke fitowa daga aiki na gaske da haɗin gwiwa.
Tsarin raba asara
A bankin Musulunci, haɗarin kasuwanci ana raba shi tsakanin banki da abokin hulɗa bisa yarjejeniya, wanda ke nufin dukkan ɓangarori suna da alhakin sakamakon kasuwanci, ko riba ko asara. Wannan yana ƙarfafa adalci da gaskiya, domin babu ɓangare ɗaya da ke cin gajiyar kasuwanci ba tare da ɗaukar wani haɗari ba.
A bankin gargajiya kuwa, banki yawanci baya shiga haɗarin kasuwanci kai tsaye, domin yana ba da lamuni ne kawai tare da tabbacin karɓar riba. Wannan yana sa dukkan nauyin kasuwanci ya koma kan mai bashi, wanda a wasu lokuta ke haifar da matsin tattalin arziki mai tsanani.
Nau’in zuba jari
Bankin Musulunci yana takaita zuba jari ga ayyukan halal da kuma kadarori na zahiri, kamar kasuwanci, gine-gine, noma da masana’antu. Ba a saka kuɗi a harkokin da Shari’a ta haramta kamar giya, caca ko wasu kasuwancin da ke cutar da al’umma.
Bankin gargajiya kuwa yana iya saka jari a duk wani fanni da doka ta amince, ko da kuwa ba shi da alaƙa kai tsaye da kadarori na zahiri. Wannan yana ba shi sassauci, amma kuma yana iya ƙara haɗarin saka jari a kasuwanni marasa tabbas.
Dangantakar banki da kwastoma
A bankin Musulunci, dangantaka tsakanin banki da kwastoma tana kama da haɗin gwiwa. Banki da kwastoma suna zama abokan kasuwanci ne, suna raba riba da asara bisa gaskiya da yarjejeniya. Wannan yana ƙarfafa amana da haɗin kai.
A bankin gargajiya kuwa, dangantaka tana kama da mai ba da bashi da mai karɓa, inda banki ke da matsayi mafi ƙarfi, yayin da kwastoma ke ɗaukar nauyin bashi da riba. Wannan bambanci yana nuna bambancin tsarin iko a tsakanin bangarorin biyu.
Tasirin tsarin ga tattalin arziki
Bankin Musulunci yana da tasiri mai kyau wajen rage rikice-rikicen tattalin arziki saboda yana dogaro da kadarori na gaske da kuma gujewa hasashe (speculation). Wannan ya sa tsarin ya fi ɗorewa a lokacin rikice-rikice kamar na 2008, inda bankunan da suka dogara da riba suka fi fuskantar matsala.
A gefe guda, bankin gargajiya yana da saurin haifar da haɓakar tattalin arziki a wasu lokuta saboda sauƙin lamuni, amma kuma yana iya haifar da kumfar tattalin arziki da rugujewa idan aka yi amfani da riba da hasashe fiye da kima. Wannan bambanci ya sa masana da dama ke ganin cewa bankin Musulunci yana da tsarin kariya mai ƙarfi ga tattalin arziki idan aka kwatanta da bankin gargajiya.
Durƙushewar tattalin arzikin duniya ta 2008
Rikicin tattalin arzikin duniya na shekarar 2008 ya kasance ɗaya daga cikin manyan rikice-rikicen kuɗi da aka taɓa fuskanta a tarihin zamani, wanda ya fara ne a ƙasar Amurka sannan ya bazu cikin sauri zuwa dukkan sassan duniya. Wannan rikici ya bayyana raunin tsarin banki na gargajiya, musamman yadda ya dogara da riba mai yawa, kasuwancin hasashe (speculation), da lamunin da ba su da cikakken tabbaci na iya biya. A lokacin, yawancin bankuna da cibiyoyin kuɗi sun tsunduma cikin kasuwancin gidaje da lamunin mortgage ba tare da isasshen kulawa da haɗarin da ke tattare da su ba, lamarin da ya haifar da kumfa ta tattalin arziki wadda daga ƙarshe ta fashe ta haddasa rugujewar kasuwa.
Ɗaya daga cikin manyan abubuwan da suka zama alamar fara wannan rikici shi ne durƙushewar kamfanin Lehman Brothers, wanda ya kasance ɗaya daga cikin manyan bankunan zuba jari a Amurka kuma yana da tarihi mai tsawo na fiye da ƙarni guda na aiki. Kamfanin ya shiga matsananciyar matsala ne sakamakon yawaitar asara a harkokin lamunin gidaje (mortgage-backed securities), inda ya riƙa saka jari cikin kasuwanni masu haɗari ba tare da cikakken kariya daga faduwar farashi ba. A ƙarshe, rashin iya biyan basussuka da raguwar amincewar kasuwa suka tilasta masa neman kariya daga durƙushewa, abin da ya zama alamar rushewar tsarin kuɗi a duniya a shekarar 2008.
Bayan wannan rushewa, kasuwannin duniya suka shiga wani mummunan yanayi na fargaba da rashin tabbas, inda hannayen jari suka fadi ƙasa warwas, bankuna suka fara rasa amincewar juna, kuma manyan cibiyoyin kuɗi suka fara durƙushewa ko neman taimakon gwamnati domin tsira. Wannan rikici ya bazu daga Amurka zuwa Turai, inda wasu ƙasashe suka shiga matsalar basussuka mai tsanani da rashin daidaiton tattalin arziki, sannan ya shafi Afrika da Asiya ta hanyar raguwar zuba jari daga ƙasashen waje, raguwar kasuwanci na duniya, da ƙaruwa da rashin aikin yi. A ƙarshe, wannan lamari ya zama darasi mai girma ga tsarin tattalin arzikin duniya, yana nuna yadda haɗin gwiwar kasuwannin duniya ke nufin cewa matsala a wuri guda na iya haifar da girgiza tattalin arzikin duniya baki ɗaya.
Musabbabin rikicin tattalin arzikin 2008
Rikicin tattalin arzikin duniya na shekarar 2008 bai faru ba kwatsam, sai dai ya samo asali ne daga tarin matsaloli da suka haɗa kai suka haifar da babban rushewa a tsarin kuɗi na duniya. A tsakiyar waɗannan musabbabi akwai matsalar lamunin gidaje (mortgage) da aka riƙa bayarwa ba tare da cikakken bincike kan ikon masu bashi ba, inda bankuna suka riƙa bayar da bashi cikin sauƙi saboda burin samun riba mai yawa. Wannan ya haifar da ƙaruwa da kasuwancin gidaje fiye da kima, har ya zama ana saye da sayarwa a farashi mai ƙima ba tare da tushe na gaskiya a tattalin arziki ba.
A gefe guda, tasirin kuɗin ruwa ya taka muhimmiyar rawa wajen ƙara tsananta rikicin, domin sauye-sauyen da ake yi a farashin riba sun rinjayi yadda ake ɗaukar bashi da saka jari. Sakamakon sauƙaƙe rance a wasu lokuta, mutane da kamfanoni sun shiga bashi fiye da ƙarfinsu, yayin da sakacin dokokin kuɗi a Amurka ya ba bankuna damar yin kasuwanci mai haɗari ba tare da isasshen kulawa ba. Wannan ya haɗu da zuba hannun jari mara tsari, inda aka riƙa saka kuɗi a ayyuka da ba su da cikakken tabbacin riba ko ƙimar gaske, abin da ya ƙara lalata tsarin.
Har ila yau, amfani da junk bonds da “creative accounting” ya zama wata hanya da wasu cibiyoyi suka riƙa ɓoye gaskiyar asarar da suke yi, suna nuna kamar suna cikin riba alhali suna cikin matsananciyar matsala. A ƙarshe, faɗuwar darajar gidaje ta zama abin da ya kammala rushewar, domin lokacin da farashin gidaje ya fara sauka ƙasa warwas, bankuna da masu zuba jari suka fahimci cewa kadarorin da suke dogaro da su ba su da ƙimar da suke tsammani, wanda ya kai ga rushewar kasuwa gaba ɗaya.
Tasirin rikicin ga duniya
Rikicin 2008 ya haifar da mummunan tasiri a sassan duniya daban-daban, inda ya fara da rushewar manyan bankuna da cibiyoyin kuɗi da dama. Bankuna da suka dogara da kasuwancin mortgage da hadaddun zuba jari sun fara durƙushewa ko neman taimakon gwamnati, abin da ya rage amincewa a tsarin banki na duniya gaba ɗaya. Wannan yanayi ya jawo rudani a kasuwanni, inda masu zuba jari suka fara ficewa daga hannayen jari da kadarori masu haɗari.
A sakamakon haka, yawaitar rashin aikin yi ya karu sosai a ƙasashe da dama saboda kamfanoni sun rage aiki ko rufe wasu sassa gaba ɗaya domin rage asara. Kasuwannin hannun jari sun fuskanci faɗuwa mai tsanani, inda darajar kamfanoni ta ragu ƙwarai, abin da ya rage yawan kuɗin da ake zuba a kasuwanni. Haka kuma, Turai ta shiga matsalar basussuka, inda wasu ƙasashe suka kasa biyan bashin da suka karɓa, lamarin da ya haifar da tsauraran matakan tsuke kuɗi da ƙarin matsin tattalin arziki ga jama’a.
Ɗaya daga cikin ƙasashen da rikicin ya fi shafa a Turai ita ce Girka, wadda ta shiga mummunan yanayi na rashin iya biyan basussuka, hauhawar rashin aikin yi, da matsanancin talauci. Wannan ya sa ƙasar ta dogara da taimakon ƙasashen Turai da cibiyoyin kuɗi na duniya, duk da haka ta ci gaba da fuskantar matsalolin tattalin arziki na dogon lokaci.
Nijeriya da rikicin tattalin arziki
A Nijeriya, rikicin 2008 ya shafi kasuwannin kuɗi da bankuna ta hanyar raguwar amincewar masu zuba jari da faduwar darajar hannayen jari a kasuwa. Duk da cewa tattalin arzikin ƙasar bai durƙushe gaba ɗaya ba, amma an samu tangarda a harkokin banki da zuba jari, musamman saboda dogaro da kasuwannin duniya da fitar da man fetur. Wannan ya sa wasu bankuna suka shiga matsin lamba, yayin da kasuwar hannayen jari ta fuskanci raguwa mai tsanani.
A lokacin, Charles Soludo ya kasance yana daga cikin masu bayyana matsayi kan ƙarfin tattalin arzikin ƙasa, inda yake ƙoƙarin nuna cewa tsarin banki yana da ƙarfi duk da matsalolin duniya. Sai dai daga baya, Sanusi Lamido Sanusi ya ɗauki matakai masu tsauri wajen gyara tsarin bankuna, inda ya gano matsalolin rashin tsari da zamba a wasu bankuna, ya kuma tilasta gyare-gyare domin kare tsarin kuɗi na ƙasa.
Wannan rikici ya kuma shafi manyan attajirai da kamfanoni a Nijeriya, inda kasuwar hannayen jari ta fuskanci faɗuwar darajar kamfanoni da rikicin kasuwanci tsakanin wasu fitattun ‘yan kasuwa kamar Aliko Dangote da Femi Otedola, wanda hakan ya ƙara tayar da kasuwar kuɗi a lokacin. Duk da haka, matakan da aka ɗauka daga baya sun taimaka wajen dawo da kwanciyar hankali a tsarin banki da kasuwanci na ƙasar.
Dalilan da suka sa bankin Musulunci ya tsira
Bankin Musulunci ya samu tsira da ƙarfafuwa a cikin tsarin kuɗi na duniya ne saboda ginshiƙansa na musamman da suka bambanta shi da tsarin banki na gargajiya. Daya daga cikin manyan dalilai shi ne rashin dogaro da riba, wanda ya sa tsarin ba ya fuskantar matsalolin da ke tasowa daga yawan lamuni mai haɗari da ribar da ba ta da tushe na kasuwanci. Wannan ya taimaka wajen rage kumfar tattalin arziki da kuma kare tsarin daga rugujewar da ke faruwa a wasu lokuta a bankunan gargajiya.
Wani muhimmin dalili shi ne cewa dukkan mu’amalolin bankin Musulunci suna dogara ne da kadarori na gaskiya, ba jujjuya kuɗi kawai ba. Wannan yana nufin cewa duk wani zuba jari dole ne ya kasance yana da wani abu na zahiri a bayansa kamar kasuwanci, gini ko ayyukan tattalin arziki. Haka kuma tsarin yana guje wa gharar da hasashe marar tushe, wanda ke rage haɗarin saka jari a abubuwan da ba su da tabbas ko ƙima ta gaskiya. Wannan tsari na kula da haɗari yana sa bankin Musulunci ya kasance mai ɗorewa ko da a lokacin rikice-rikicen tattalin arziki.
Fa’idodin bankin Musulunci
Bankin Musulunci yana da fa’idodi masu yawa ga tattalin arziki da zamantakewar al’umma, musamman saboda yadda yake gina tsarin kuɗi bisa adalci da gaskiya. Ɗaya daga cikin manyan fa’idodi shi ne samar da adalci a harkokin kuɗi, inda banki da kwastoma ke shiga kasuwanci a matsayin abokan haɗin gwiwa maimakon dangantakar mai iko da mabiyi. Wannan yana rage cin amana da rashin daidaito a tsarin kuɗi.
Haka kuma, bankin Musulunci yana rage zalunci da danniya ta hanyar hana riba, wadda a wasu lokuta ke ɗora nauyi mai tsanani a kan masu karɓar bashi. Wannan yana ba mutane damar shiga harkar kasuwanci ba tare da tsoron ƙarin nauyin kuɗi marar iyaka ba. A lokaci guda, tsarin yana ƙarfafa zuba jari na halal ta hanyar mai da hankali kan ayyukan da ke da amfani ga al’umma kamar noma, masana’antu da gine-gine.
Bankin Musulunci yana kuma taimaka wa ƙananan ‘yan kasuwa ta hanyar samar da hanyoyin haɗin gwiwa kamar mudaraba da musharaka, inda suke samun jari ba tare da matsin riba ba. Wannan yana ƙarfafa ƙirƙira da ci gaban kasuwanci a matakin ƙasa. Haka kuma tsarin yana rage haɗarin rushewar tattalin arziki saboda yana dogara da kadarori na gaskiya maimakon hasashe.
Matsaloli da ƙalubalen bankin Musulunci
Duk da cigabansa, bankin Musulunci yana fuskantar wasu matsaloli da ƙalubale da ke hana saurin yaɗuwarsa a duniya. Ɗaya daga cikin manyan matsaloli shi ne rashin fahimtar tsarin a tsakanin mutane da dama, inda wasu ke ɗaukar shi kawai a matsayin tsarin addini ba tare da fahimtar cewa cikakken tsarin tattalin arziki ne ba.
Haka kuma akwai ƙarancin ƙwararru a fannin bankin Musulunci, musamman masu haɗa ilimin Shari’a da ilimin tattalin arziki. Wannan yana sa wasu lokuta a samu matsala wajen aiwatar da ingantattun tsare-tsare. Bugu da ƙari, akwai matsalolin dokoki da tsare-tsare a wasu ƙasashe, inda tsarin doka bai cika tallafawa bankin Musulunci ba.
Gasa da bankunan gargajiya kuma wani babban ƙalubale ne, domin bankunan gargajiya suna da dogon tarihi, ƙarfi da kuma yawan kayan aiki a kasuwa. A ƙarshe, faɗaɗa tsarin a duniya yana da wahala saboda bambancin al’adu, dokoki da fahimta tsakanin ƙasashe daban-daban.
Makomar bankin Musulunci
Makomar bankin Musulunci tana da haske sosai saboda ci gaban da yake samu a kasuwannin duniya. Daya daga cikin manyan abubuwan da ake tsammani shi ne yawaitar kasuwannin Sukuk, wanda ke ƙara zama muhimmin hanya ta tara kuɗi ga gwamnatoci da kamfanoni a duniya.
Haka kuma, ana ganin bunƙasar tsarin non-interest banking, wanda ke ba da damar haɗa tsarin Musulunci da tsarin banki na zamani a wasu ƙasashe, musamman waɗanda ba su da rinjaye na Musulmi. Wannan yana ƙara buɗe ƙofofin karɓuwar tsarin a duniya baki ɗaya.
Karɓuwar bankin Musulunci a Turai da Afrika na ƙara ƙarfi, inda ƙasashe ke ganin amfaninsa wajen rage haɗarin tattalin arziki da ƙarfafa zuba jari. Saboda haka, hasashen ci gaban kasuwar bankin Musulunci yana nuna cewa a nan gaba zai ƙara zama babban ɓangare na tsarin kuɗi na duniya, tare da ƙarin karɓuwa daga mutane da cibiyoyi daban-daban.
Manazarta
Central Bank of Nigeria. (2022). Revised guidelines for the operation of non-interest financial institutions’ instruments. CBN.
International Monetary Fund. (n.d.). Islamic finance and financial stability. IMF.
Mohieldin, M., Iqbal, Z., Rostom, A., & Fu, X. (2011). The role of Islamic finance in enhancing financial inclusion in OIC countries. World Bank Group.
Organisation of Islamic Cooperation (COMCEC). (2020). Improving Shariah governance framework in Islamic finance. COMCEC.
Sharuɗɗan Editoci
Duk maƙalun da ku ka karanta a wannan taska ta Bakandamiya, marubuta, manazarta da editocinmu ne suka rubuta tare da sa idon kwamitin ba da shawara na ƙwararru. Kuma kowace maƙala da aka buga ta bi muhimman matakai na tantancewa don ganin cewa bayanan dake cikinta sun inganta.
Idan kuma an ga wani kuskure a cikin kowace maƙalarmu, a sanar da mu. Za mu yi bincike sannan mu gyara gwargwadon fahimtarmu.