Skip to content

Lafiya

Kari

Ƙari, wanda a Turance ake kira tumour ko tumor, wani yanayi ne da ke faruwa lokacin da wasu Æ™wayoyin halitta… 

Amai

Amai yana nufin fitowar abinci ko ruwa daga ciki ta bakin mutum ba tare da son rai ba. Wannan yanayi… 

Warin kashi

Warin Æ™ashi, wanda ake kira da harshen likita body odor, wani wari ne da ke bayyana a jikin mutum sakamakon… 

Circadian rhythm

Circadian rhythm wata muhimmiyar ka’ida ce a fannin ilimin halittar jiki wadda ke nuni da tsarin lokaci na cikin jiki… 

Hepatitis B

Hepatitis B wata cuta ce mai tsanani wadda ke shafar hanta, wacce Æ™wayar cuta mai suna Hepatitis B virus (HBV)… 

Eczema

Cutar eczema tana daga cikin cututtukan fata da suka fi yaÉ—uwa a duniya, musamman a tsakanin yara, amma tana iya… 

Antioxidant

Antioxidants rukuni ne na sinadaran da ke kare Æ™wayoyin halitta daga lalacewa, wanda wasu Æ™wayoyin cuta da ake kira free… 

Kusumbi

Kusumbi wani yanayi ne na larura da ke faruwa a jikin mutum inda bayan mutum ke lanÆ™washewa ko kumbura sama,… 

Cerebral malaria

Cerebral malaria wata cuta ce mai tsanani wadda ke shafar Æ™waÆ™walwa, wadda ake samu sakamakon kamuwa da Æ™wayar cutar Plasmodium… 

Karancin jini

Anaemia, wadda ake bayyanawa da karancin jini a harshen Hausa, wata cuta ce da ke faruwa lokacin da jiki bai… 

Gwame

Cutar gwame wata cuta ce da ke shafar tsokoki da Æ™asusuwan yara, musamman lokacin da Æ™ananan yara ke girma, ana… 

Pneumonia

Pneumonia wata cuta ce mai tsanani da ke shafar huhu, wato sashen jiki da ke da alhakin shakar iska da… 

Shawara

Cutar shawara, wadda a Turance ake kira yellow fever ko kuma jaundice, cuta ce mai yaÉ—uwa wadda Æ™wayar ke haddasawa.… 

In’ina

In’ina a harshen Hausa na nufin tangarÉ—a ko cikas da ke bayyana a yayin magana, inda mutum kan maimaita, tsawaita,… 

Basir

Basir wata cuta ce da ke faruwa a Æ™arshen hanji da dubura, inda jijiyoyin jini da ke wannan wuri suke… 

Bugun jini

Bugun jini cuta ce mai tsanani da ke faruwa a Æ™waÆ™walwa, wadda ke iya shafar rayuwar mutum gabaÉ—aya cikin Æ™anÆ™anin… 

Lafiya

Lafiya na nufin cikakkiyar walwala ta jiki, hankali, da zamantakewa, ba rashin cuta kaÉ—ai ba. Wannan fahimta ta lafiya tana… 

Garkuwar jiki

Garkuwar jiki, wadda ake kira immune system a turance, shi ne tsarin halitta na musamman da ke kare jiki daga… 

Jiri

Jiri kalma ce da ake amfani da ita a harshen Hausa domin bayyana yanayi da mutum yake ji na rashin… 

Typhus

Typhus wata tsohuwar cuta ce mai yaÉ—uwa wadda ta daÉ—e tana barazana ga lafiyar É—an Adam tun Æ™arnoni da dama… 

Mura

Mura, wadda ake kira influenza  ko flue a turance, cuta ce mai yaÉ—uwa wadda ke shafar huhu da tsarin numfashi… 

Yersinia pestis

Yersinia pestis wata cuta ce mai tsanani wadda Æ™wayar cuta Yersinia pestis ke haddasawa. Tana yaÉ—uwa ne ta hanyar cizon… 

Hepatitis A

Hepatitis A wata cuta ce ta hanta wadda Hepatitis A virus (HAV) ke haddasawa. Wannan Æ™wayar cuta tana daga cikin… 

Chikunguya

Chikungunya wata cuta ce mai yaÉ—uwa da Æ™wayar cutar Chikungunya virus ke haddasawa, wadda ke cikin rukuni na arboviruses (Æ™wayoyin… 

Syphilis 

Syphilis, wanda a Hausance ake kira ciwon sanyi, wata cuta ce mai yaÉ—uwa ta hanyar jima’i wadda Æ™wayar cuta mai… 

Q fever

Q fever wata cuta ce mai hatsari wadda Æ™wayar Coxiella burnetii ke haifarwa, wadda kuma take daga cikin Æ™wayoyin cuta… 

Kansar mahaifa

Kansar cikin mahaifa wace a turance ake kira da (Cervical cancer) wata cutar daji ce da ke tasowa a Æ™ofar… 

Kaciyar mata

Kaciyar mata (Female Genital Mutilation – FGM) wata tsohuwar al’ada ce da ake gudanarwa a wasu al’ummomi musamman a Æ™asashen… 

Superfetation

Superfetation wani lamari ne mai matuÆ™ar wahalar samuwa a tsarin haihuwa, inda mace ke Æ™ara É—aukar wani cikin duk da… 

Cutis laxa

Cutis laxa wata lalura ce ta fata mai matuÆ™ar wuya da ba kasafai ake samunta ba. Cutar tana faruwa ne… 

Rotavirus

Rotavirus wata Æ™wayar cuta ce mai É—auke da RNA daga dangin Reoviridae wadda ke haddasa gudawa mai tsanani da amai,… 

Norovirus

Norovirus wata Æ™wayar cuta ce mai matuÆ™ar saurin yaÉ—uwa wadda ke haddasa ciwon ciki da amai, wanda masana kimiyya ke… 

Rabies

Rabies wata cuta ce mai tsananin hatsari da ake samu daga Æ™wayar cuta mai suna Rabies virus, wadda take daga… 

Ciwon Wuya

Ciwon wuya na É—aya daga cikin matsalolin lafiya da mafi yawan mutane ke fama da shi. Wannan ciwo na iya… 

Ungozoma

Ungozoma wata mace ce, wadda ta kasance mai sani ko kuma Æ™warariya wurin gudanar da aikin kula da lafiyar uwa… 

Cholera

Cholera na daga cikin manyan matsalolin lafiya da ke barazana ga al’umma a duniya, musamman a wuraren da babu isasshen… 

Diphtheria

Diphtheria cuta ce mai saurin yaÉ—uwa wadda ake iya riga-kafinta, wadda bakteriya mai suna Corynebacterium diphtheriae ke haddasawa. Cutar na… 

Tetanus

Cutar Tetanus, cuta ce mai hatsari da ke kama mutum ta hanyar kwayar cuta da ke shiga jiki daga raunuka,… 

Magarya

Magarya  bishiya ce da ake samu a wurare da dama a nahiyar Afirka, musamman a yankunan da ke da zafi… 

Cutar X

Cuta X (Virus X) suna ne da alama da Hukumar Lafiya ta Duniya ta bayar don wakiltar Æ™wayar cutar da… 

Makero

Makero cutar fata ce mai yaÉ—uwa wadda kwayoyin cuta dangin ‘Fungai’ suke haddasawa a fatar jiki ko a kai da… 

Kurkunu

Cutar kurkunu wacce ake kira a Turance da Guinea worm ko Dracunculiasis, cuta ce da ba kasafai ake watsi da… 

Yoyon fitsari

Ciwon yoyon fitsari yana da alaÆ™a kai tsaye da É—aya daga cikin manyan dalilan da ke haifar da mace-macen mata… 

Nakuda

Masana da Æ™wararru a harkar lafiya da ta shafi mata masu juna biyu da al’aura sun bayyana ma’anar naÆ™uda a… 

Zabiya

Zabiya wani yanayi ne na kwayoyin halitta da ba kasafai ba wanda ke haifar da raguwa ko rashin sinadarin melanin.… 

Tsargiya

Tsargiya cuta ce mai saurin yaÉ—uwar gaske kuma ta daÉ—e tana yaÉ—uwa ta hanyar Æ™wayoyin da ke haddasa ta. Mutane… 

Kansar kwakwalwa

Kansar Æ™waÆ™walwa ko ciwon dajin Æ™waÆ™walwa ciwo ne da ke samuwa sakamakon ci gaban yaÉ—uwa da bunÆ™asar Æ™wayar cutar daji… 

Ciwon ido

Ido gaÉ“a ce mai matuÆ™ar muhimmanci a jikin halittu, masu hikimar zance suna cewa, ‘rashin ido mutuwar tsaye ce.’ Babu… 

Gudawa

Gudawa na nufin samun sauyi ko yanayin sako-sako ko bahaya mai ruwa. Tana faruwa sosai a tsakanin yara da manya,… 

Warin baki

Warin baki wani ne yanayi ne ko cuta da yake adabar mutane da dama, wanda wasu dalilai ne ka iya… 

Lagwada

Lagwada, cuta ce mai saurin yaÉ—uwa ta hanyar Æ™wayar cutar varicella zoster (VZV). Tana haifar da Æ™aiÆ™ayi, kurji mai kumburi.… 

Kansar huhu

Kansar huhu ciwo ne da ke faruwa a lokacin da cututtuka suka cika ma’adanar iska a cikin huhu wato (alveoli)… 

Ciwon hanci

Hanci wani muhimmin gaÉ“a ce wadda ke taka muhimmiyar rawa a ayyukan jikin É—ana’dam kamar yin numfashi da tantance wari… 

Farasayit

Farasayit, ko parasite a Turance, wani nau’in halitta ne da ke rayuwa a jikin wasu halittun. Wasu parasites É—in ba… 

Shan-inna

Cutar shan-inna, wato polio a Turance, cuta ce da ke kama wani É“angare na Æ™waÆ™walwar É—an’adam, tare da haifar da… 

Cutar laka

Cutar laka cuta ce mai haÉ—ari da ta Æ™unshi lalacewar kowane É“angare na Æ™ashin tsakiyar baya da jijiya, wanda ake… 

Taifot

Zazzabin taifot, ko kuma typhoid a Turance, cuta ce da Æ™wayar cuta ta Salmonella Typhi (Salmonella Typhi) ke haifarwa. Tana cutar… 

Zazzabin Lassa

Zazzabin Lassa cuta ce mai saurin yaduwa da ke haddasa zazzabi mai tsanani da zubar jini da mutuwar gaÉ“oÉ“i. Ƙwayar cutar… 

Ciwon hakori

Ciwon haÆ™ori ciwo ne daka iya haifar da rashin jin daÉ—i a kusa da haÆ™ori, ko kuma abin da yake… 

Habo

HaÉ“o shi ne zubar jini daga Æ™wayar halittar tissues a cikin hancin mutum. Wannan lamari ne na kowa kuma ba… 

Ciwon kai

Ciwon kai wani ciwo ne da mutane da yawa suke yawaita fama da shi, shi wannan ciwo bai taÆ™aita ga… 

Dengue

Dengue (DENG-gey) cuta ce da sauro ke haifarwa wanda galibi tana shafar Æ™asashe masu zafi. Tsananin zafin jiki da alamomin… 

Kyandar biri

Cutar Æ™yandar biri wacce aka fi sani da Mpox (monkeypox) a turance, cuta ce mai yaÉ—uwa daga Æ™wayar cutar da… 

Farfadiya

Cutar farfaÉ—iya cuta ce ta jijiyoyi da ke shafar Kwakwalwa wacce ke rikita saitin jijiyoyin da cikin Æ™waÆ™walwar. Wannan rikita saitin… 

Zazzabin RVF

ZazzaÉ“in Rift Valley (RVF) wani nau’in zazzaÉ“i ne mai haÉ—ari da ke shafar dabbobi a matakin farko daga baya kuma… 

Cutar MERS

MERS na nufin (Middle East Respiratory Syndrome). Cuta ce ta numfashi ta kwayar cuta ta MERS coronavirus (MERS-CoV). An fara… 

Fankiris (Pancreas)

Fankiris, (wato Pancreas a Turance). ÆŠaya ce daga cikin sassan da ke aikin narkar da abinci. Pancreas wata gaÉ“a ce da… 

Ciwon hanta

Ciwon hanta, ko hepatitis a Turance, wani kumburi ne a jikin hanta da ke haifar da Æ™wayoyin cuta iri-iri da… 

Kwashiorkor

Kwashiorkor tana É—aya daga cikin manyan nau’ikan cutukan da Æ™arancin sinadarin furotin (abinci mai gina jiki), ke haifarwa. Mutanen da… 

Karancin abinci

Ƙaranci abinci shi ne rashin samun abinci mai gina jiki ko rashin daidaituwa tsakanin sinadaran gina jiki da jikin É—an’adam… 

Cutar anthrax

Cutar anthrax wata Æ™wayar cuta ce da bacteria bacillus anthracis suke haddasa ta. Asali dabbobin gida da na dawa take… 

Cutar kyanda

Cutar kyanda na haifar da zazzaÉ“i da Æ™uraje. Tana da saurin yaduwa kuma tana yaduwa ta iska lokacin da mai… 

Kudin cizo

KuÉ—in cizo dai wasu Æ™ananan Æ™wari ne waÉ—anda ke cizo da zuÆ™ar jinin É—an’adam. Yawanci suna da launin ja da… 

Fabrois

Fibrois wata tsoka ce da ke fito wa mace kan mahaifarta. Wani Æ™iyasi ya nuna cewa, kaso 70 zuwa 80… 

Tarin fuka

Tarin fuka, wanda ake kira da tubaculosis ko TB a Turance, cuta ce ta Æ™wayar cutar da tarin fuka na… 

Cutar Zika

Zika cuta ce da wani nau’in sauro mai É—auke da Æ™wayar cutar ke yaÉ—awa, ciki har da nau’in Aedes aegypti… 

Sankarau

Cutar sankarau cuta ce mai tsanani da ke faruwa a lokacin da Æ™wayoyin kariya (meninges) da ke kewaye da kwakwalwa… 

Kiba

Ƙiba ciwo ne mai kisa, hukumar lafiya ta duniya wato WHO ta nuna cewa kowace shekara mutane fiye da million… 

Ebola

Cutar Ebola na É—aya daga cikin manya-manyan cututtuka da suka addabi al’ummar wannan zamani. Ƙwayoyin cutar na Ebola (EVD) ko… 

Kwarangwal

Tsarin kasusuwa ko kuma tsarin Æ™warangwal wani tsari ne da aka shirya domin ya zama gimshiÆ™i ko dirka ga hallitar… 

Kuraje

Kuraje wata cuta ce ta fata wacce ke faruwa a lokacin da É—igon gashi a Æ™arÆ™ashin fata ya toshe. Sebum… 

Hauka

Hauka ko taÉ“in hankali ciwo ne da ya danganci rasa tunani. Haka kuma ciwo ne da yake da wuyar sha’ani… 

Kuturta

Cutar kuturta wata irin cuta ce mai wuyar sha’ani da take yaÉ—uwa a cikin iska – ake É—auka wadda take… 

Cutar noma

Cutar noma wadda ake kira da gangrenous stomatitis ko kuma cancrum oris a Turance, cuta ce mai matuÆ™ar haÉ—arin da… 

Cutar kansa

Ciwon kansa (Cancer disease) Cancer wani ciwo ne mai haÉ—arin gaske, wanda duk wanda ya kama da wuya ya bar… 

Cutar sikila

Ma’anar cutar sikila Cutar sikila tana nufin mutum yana É—auke da sinadaran haemoglobin guda biyu marasa kyau (ba lafiyayyu ba)… 

Kunne

Kunne yana É—aya daga cikin sassa masu muhimmanci sosai a jikin É—an Adam. Wanda ba kasafai ake gane muhimmancinsa ba,… 

Ciwon suga

Ciwon suga shahararren ciwo ne na tsawon rayuwa da yake faruwa sakamakon rashin daidaituwa a wajen rugujewar abinci mai samar… 

Hakora

Hakora wasu ma’adanai ne ko gaɓɓai masu tsari da Æ™arfi, waÉ—anda ake amfani da su don tauna abinci. Ba a… 

Ciwon sanyi

Ciwon sanyi (Infection) Ciwon sanyi ko toilet infection ko vaginal infection duka suna nuni da abu É—aya. Ciwon sanyi wasu… 

Cutar damuwa

Cutar ‘Depression’ wato damuwa wata nau’i cuta ce da ke addabar Æ™waÆ™walwa inda take sa wa mai cutar yawan baÆ™in… 

You cannot copy content of this page

×