Skip to content

Gambia

Gambia, wadda aka fi sani da The Gambia a Turanci, ƙasa ce da ke Yammacin Afirka. Tana da wani yanayi na musamman a nahiyar, domin kusan dukkan iyakokinta suna kewaye da ƙasar Senegal, sai kuma ɓangaren yammacinta da ke haɗuwa da Tekun Atlantika. Kogin Gambia ne ya ba ƙasar suna, kuma shi ne ginshiƙin yanayin ƙasarta, tattalin arzikinta da tarihin zamantakewar al’ummarta. Duk da kasancewarta ɗaya daga cikin ƙasashe mafi ƙanƙanta a nahiyar Afirka, tana da muhimmiyar rawar da take takawa a tarihi, kasuwanci, yawon buɗe ido da hulɗar ƙasashen Yammacin Afirka.

Babban birnin ƙasar shi ne Banjul, amma Serekunda ce birni mafi yawan jama’a kuma ɗaya daga cikin manyan cibiyoyin kasuwanci da zamantakewa. Gambia ta samu ’yancin kai daga Birtaniya a ranar 18 ga Fabrairu, 1965. Tana da tsarin mulkin jamhuriya, inda shugaban ƙasa yake jagorantar gwamnati. Ƙasar ba ta da tsarin sarauta, duk da cewa tana da tarihin sarakunan gargajiya da shugabannin al’umma.

Tarihin kafuwar Gambia

Tarihin Gambia ya samo asali tun kafin zuwan Turawa, lokacin da al’ummomin Mandinka, Wolof, Fula, Jola, Serer da sauran ƙabilu suke zaune a yankin. Waɗannan al’ummomi sun gina tsarin zamantakewa da shugabanci na gargajiya, inda wasu yankuna suke ƙarƙashin sarakuna ko shugabannin ƙabilu. Yankin ya kasance wani ɓangare na tsoffin hanyoyin kasuwanci da suka haɗa ƙasashen cikin Afirka da yankunan gabar tekun Atlantika.

A wasu lokuta, yankin Gambia ya kasance ƙarƙashin tasirin manyan daulolin Afirka ta Yamma, musamman Daular Mali da Daular Songhai, duk da cewa ikon waɗannan dauloli bai kasance iri ɗaya a dukkan yankunan ba. Kasuwanci ya taimaka wajen yaɗuwar Musulunci, ilimin addini da hulɗar al’ummomi. Musulunci ya samu gindin zama a yankin tun ƙarni da dama da suka gabata, musamman ta hanyar ’yan kasuwa, malamai da matafiya daga yankunan Sahel.

Turawa sun fara kai ziyara da kafa cibiyoyin kasuwanci a gabar tekun Gambia tun daga ƙarni na goma sha biyar. Fotigalawa na daga cikin Turawan farko da suka yi hulɗa da yankin, daga baya kuma Birtaniya da Faransa suka fara fafatawa wajen mallakar hanyoyin kasuwanci. Kogin Gambia ya zama muhimmiyar hanya ta jigilar kayayyaki daga cikin nahiyar zuwa teku. A wannan lokaci ne cinikin bayi ya ƙaru, inda aka kama mutane daga yankunan cikin Afirka aka kai su ƙasashen Turai da nahiyar Amurka domin sayarwa. Wannan ciniki ya haddasa mummunan tasiri ga al’ummomin yankin, tare da raunana wasu tsarin zamantakewa da tattalin arziki.

Birtaniya ta ƙara ƙarfafa ikonta a yankin, musamman bayan kafa sansanin kasuwanci da soja a tsibirin James, wanda daga baya aka sauya sunansa zuwa Kunta Kinteh Island. A shekarar 1889, Birtaniya da Faransa suka cimma yarjejeniya kan iyakokin yankunansu, inda aka tabbatar da Gambia a matsayin mallakar Birtaniya, yayin da yankunan da suka kewaye ta suka kasance ƙarƙashin ikon Faransa. A shekarar 1894, Birtaniya ta mayar da Gambia mulkin mallaka, tare da kafa tsarin gudanarwa da ya shafi yankunan da ke gefen kogin.

Tutar ƙasar Gambia
Launuka da yanayin tutar ƙasar Gambia.

Bayan Yaƙin Duniya na Biyu, ra’ayoyin neman ’yancin kai suka ƙaru a Gambia. ’Yan siyasa da ƙungiyoyin al’umma suka fara fafutukar neman cikakken ikon tafiyar da harkokin ƙasar. Daga cikin fitattun jagororin wannan fafutuka akwai Dawda Kairaba Jawara, wanda ya jagoranci jam’iyyar People’s Progressive Party. A ranar 18 ga Fabrairu, 1965, Gambia ta samu ’yancin kai daga Birtaniya, inda Dawda Jawara ya zama Firayim Minista. A shekarar 1970, aka gudanar da ƙuri’ar raba gardama, wadda ta mayar da ƙasar jamhuriya, Jawara kuma ya zama shugaban ƙasa.

Mulkin Jawara ya ɗauki kusan shekaru talatin, amma a ranar 22 ga Yuli, 1994, sojoji ƙarƙashin jagorancin Yahya Jammeh suka yi juyin mulki tare da hambarar da gwamnatinsa. Jammeh ya kafa gwamnatin soja, daga baya ya zama shugaban ƙasa bayan zaɓen 1996. Ya ci gaba da mulki har zuwa Disamba 2016, lokacin da Adama Barrow ya kayar da shi a zaɓen shugaban ƙasa. Da farko Jammeh ya amince da sakamakon zaɓen, amma daga baya ya ƙi mika mulki. Bayan matsin lamba daga ƙungiyoyin ƙasashen Afirka ta Yamma da ECOWAS, tare da taimakon sojojin yankin, ya bar ƙasar a Janairu 2017. Adama Barrow ya karɓi ragamar mulki, lamarin da ya zama muhimmin sauyi a tarihin dimokuraɗiyyar Gambia.

Yanayin ƙasa da muhalli

Gambia tana Yammacin Afirka, tsakanin kusan digiri 13 da 14 na arewacin ma’aunin latitid. Senegal ce ta kewaye ta daga arewa, gabas da kudu, yayin da Tekun Atlantika yake a yammacinta. Wannan yanayi ya sa Gambia ta kasance ƙasa mai doguwar siffa wadda ta bi hanyar kogin Gambia daga bakin teku zuwa cikin nahiyar. Faɗin ƙasar ya bambanta daga wuri zuwa wuri, amma tana da kusan kilomita 480 daga gabas zuwa yamma. Girman ƙasarta ya kai kusan murabba’in kilomita 11,300, wanda ya sanya ta cikin ƙasashe mafi ƙanƙanta a Afirka.

Kogin Gambia shi ne mafi muhimmancin tsarin ruwa a ƙasar. Yana gudana daga yankin Fouta Djallon da ke Guinea, ya ratsa Senegal da Gambia, sannan ya faɗa cikin Tekun Atlantika. Kogin yana da muhimmanci wajen sufuri, kamun kifi, ban ruwa da samar da wuraren zama ga halittu daban-daban. A gefensa akwai fadamu, dazuzzuka, filayen noma da wuraren da ruwa ke taruwa a lokacin damina. Akwai kuma wasu ƙananan rafuka da magudanan ruwa da suke haɗuwa da shi.

Yawancin ƙasar fili ne mai tudu kaɗan, tare da ƙananan tsaunuka da wuraren da suke ɗan ɗaga sama. Yankunan da ke kusa da kogin suna da ƙasa mai danshi wadda ta dace da wasu nau’o’in noma, yayin da wuraren da suka fi nisa da kogin suke da busasshiyar ƙasa. Gambia tana da yanayin zafi na wurare masu zafi, inda ake samun damina da rani. Damina tana faruwa galibi daga watan Yuni zuwa Oktoba, yayin da rani yake daga Nuwamba zuwa Mayu. A lokacin damina ana samun ruwan sama mai yawa, musamman a yankunan yamma, yayin da lokacin rani yake da zafi da ƙarancin danshi.

Dazuzzuka, fadamu da bakin tekun Gambia suna da muhimmanci ga rayuwar halittu. Ana samun nau’o’in tsuntsaye da kifaye da dabbobin ruwa, ciki har da kada da wasu nau’o’in birai. Yankin kogin yana kuma da gandun daji na mangrove, waɗanda suke taimakawa wajen kare gabar ruwa daga zaizayar ƙasa da samar da mafaka ga kifaye. Banjul, Serekunda, Brikama, Bakau, Farafenni da Basse Santa Su suna daga cikin muhimman birane da cibiyoyin zama a ƙasar.

Al’umma da harsuna

Al’ummomi

Gambia ƙasa ce mai al’umma mai bambancin ƙabilu da al’adu. Yawan jama’arta ya ƙaru sosai a shekarun baya-bayan nan, inda ƙidayar jama’a ta shekarar 2024 ta nuna cewa ƙasar tana da kusan mutane miliyan 2.4. Yawancin jama’ar suna zaune ne a yankunan da ke kusa da bakin teku, musamman a yankin Greater Banjul, inda ake samun manyan cibiyoyin kasuwanci, ilimi da ayyukan gwamnati.

Tambarin ƙasar Gambia
Tambarin coat of arms na ƙasar Gambia.

Mandinka na daga cikin manyan ƙabilun ƙasar, tare da Wolof, Fula, Jola, Serer, Sarahule da sauran ƙananan al’ummomi. Kowace ƙabila tana da nata harshe, al’adun gargajiya da tsarin zamantakewa, amma hulɗa da zama tare sun taimaka wajen samar da haɗin kan ƙasa. Aure, zumunci, girmama dattawa da taimakon juna suna da muhimmanci a rayuwar al’ummomin Gambia.

Harsuna

Turanci shi ne harshen hukuma, domin ƙasar ta kasance ƙarƙashin mulkin Birtaniya. Ana amfani da shi a harkokin gwamnati, shari’a, ilimi da rubuce-rubuce. Sai dai a rayuwar yau da kullum, mutane da dama suna amfani da harsunan gida, musamman Mandinka, Wolof, Fula da Jola. Harshen Mandinka yana da yaɗuwa sosai, yayin da Wolof yake da tasiri musamman a birane da wuraren kasuwanci. Wannan bambancin harsuna yana nuna alaƙar Gambia da sauran ƙasashen Yammacin Afirka.

Addini da al’adu

Addinai

Musulunci shi ne addinin da mafi yawan al’ummar Gambia suke bi, kuma ya yi tasiri sosai a tsarin rayuwa, zamantakewa da bukukuwan ƙasar. Mafi yawan Musulman ƙasar suna bin mazhabar Malikiyya, wadda ta yi fice a Yammacin Afirka. Ana samun masallatai da makarantun allo a birane da ƙauyuka, kuma malaman addini suna taka muhimmiyar rawa wajen koyarwa da jagorantar al’umma. Kiristanci ma yana da mabiya a ƙasar, musamman a wasu yankuna da iyalai, yayin da ake samun wasu ƙananan al’ummomi masu bin sauran akidu.

Duk da bambancin addinai, Gambia ta shahara da zaman tare da mutunta juna tsakanin mabiya addinai daban-daban. Bukukuwan Sallah Babba da Ƙaramar Sallah suna daga cikin manyan lokutan da ake gudanar da tarukan iyali da ziyartar ’yan uwa. Kiristoci kuma suna gudanar da bukukuwan Kirsimeti da Easter. A lokutan bukukuwa, mutane kan sanya tufafi na musamman, su shirya abinci, su ziyarci dangi da abokai.

Al’adu

Al’adun Gambia sun haɗa tasirin Mandinka, Wolof, Fula, Jola da sauran ƙabilu. Tufafin gargajiya sun haɗa da dogayen riguna da ake yi wa ado, huluna da tufafin da aka saƙa da zane-zane masu launi. Abinci ya ƙunshi shinkafa, kifi, nama, kayan lambu da miya. Benachin, wanda ake kuma kira Jollof rice a wasu wurare, Domoda da Yassa suna daga cikin fitattun abincin ƙasar. Ana kuma amfani da gyada wajen shirya miya da sauran abinci, domin tana daga cikin muhimman amfanin gona a ƙasar.

Kiɗa da rawa suna da muhimmanci a al’adun Gambia. Ana amfani da kayan kiɗa kamar kora, balafon da djembe, musamman a bukukuwan gargajiya da tarukan al’umma. Kora kayan kiɗa ne mai igiyoyi da ya shahara a al’adun Mandinka, kuma ana amfani da shi wajen rera waƙoƙin tarihi da yabon jarumai. Masu ba da labaran gargajiya, waɗanda ake kira griots, suna taka muhimmiyar rawa wajen adana tarihin iyalai da al’umma ta hanyar waƙa da labarai.

Yawon buɗe ido ya kuma taimaka wajen nuna al’adun Gambia ga duniya. Ana gudanar da bukukuwa da shirye-shiryen al’adu a wurare daban-daban, ciki har da bikin Roots Homecoming Festival, wanda yake jawo hankalin masu sha’awar tarihin Afirka da al’ummar da suka fito daga zuriyar bayi. Tsibirin Kunta Kinteh da sauran wuraren tarihi suna tunatar da duniya irin mummunan tasirin cinikin bayi da kuma juriyar al’ummomin Afirka.

Tsarin mulki

Gambia tana da tsarin mulkin jamhuriya, inda shugaban ƙasa yake zama shugaban ƙasa kuma shugaban gwamnati. Ba ta da sarki ko tsarin sarauta a matakin ƙasa, sai dai ana iya samun sarakunan gargajiya da shugabannin al’umma waɗanda suke taka rawa a harkokin al’adu da sasanta rikice-rikice. Kundin tsarin mulkin ƙasar ya tanadi raba ikon gwamnati zuwa manyan sassa uku: zartarwa, majalisar dokoki da shari’a.

Shugaban ƙasa yana jagorantar bangaren zartarwa, kuma jama’a suna zaɓensa ta hanyar zaɓe. Adama Barrow ne shugaban ƙasar tun daga shekarar 2017. Gwamnati tana da ministoci waɗanda suke kula da ma’aikatu daban-daban kamar harkokin kuɗi, ilimi, lafiya, noma da harkokin waje. Shugaban ƙasa yana da alhakin jagorantar manufofin gwamnati da wakiltar ƙasar a hulɗar ƙasashen duniya.

Majalisar dokokin Gambia guda ɗaya ce, wato National Assembly. A cikinta akwai wakilan da jama’a suke zaɓa daga mazabu daban-daban, tare da wasu kujeru na musamman da kundin tsarin mulki ya tanada. Majalisar tana da alhakin kafa dokoki, amincewa da kasafin kuɗi da kuma sa ido kan ayyukan gwamnati. Bangaren shari’a kuwa yana da alhakin fassara dokoki da tabbatar da adalci. Kotun ƙoli ita ce babbar kotun ƙasar, tare da sauran kotunan da suke sauraron shari’o’i a matakai daban-daban.

A fannin gudanarwa, an raba Gambia zuwa manyan yankuna da gundumomi, ciki har da Banjul, Kanifing, Brikama, Mansakonko, Kerewan, Kuntaur, Janjanbureh da Basse. Waɗannan yankuna suna taimakawa wajen gudanar da ayyukan gwamnati da samar da hidimomi ga jama’a. Jam’iyyun siyasa suna taka rawa wajen fafatawa a zaɓe, gabatar da manufofi da kuma wakiltar ra’ayoyin jama’a.

Bayan sauyin mulki na shekarar 2017, ƙasar ta fara ƙoƙarin ƙarfafa dimokuraɗiyya, gyaran hukumomi da tabbatar da bin doka. An kuma kafa tsarin binciken laifukan take haƙƙin bil’adama da aka aikata a zamanin mulkin Yahya Jammeh. Duk da haka, batutuwan gyaran kundin tsarin mulki, ƙarfin hukumomin gwamnati da tabbatar da cikakken ’yancin hukumomi suna ci gaba da kasancewa muhimman batutuwa a siyasar ƙasar.

Tattalin arziki

Tattalin arzikin Gambia ya dogara ne kan noma, yawon buɗe ido, kasuwanci, kamun kifi da ayyukan hidima. Ƙasar ba ta da manyan masana’antun sarrafa kayayyaki kamar yadda ake samu a wasu ƙasashen Afirka, saboda haka tana dogaro da shigo da kayayyaki da dama daga ƙasashen waje. Duk da ƙanƙantar yankinta, tana da damar tattalin arziki saboda kogin Gambia, bakin tekunta da matsayinta a Yammacin Afirka.

Noma yana ɗaya daga cikin manyan hanyoyin samun abin rayuwa ga jama’a, musamman waɗanda suke zaune a ƙauyuka. Ana noma gyada, shinkafa, gero, masara, rogo, kayan lambu da wasu nau’o’in amfanin gona. Gyada ta kasance ɗaya daga cikin muhimman kayayyakin noma da ake fitarwa zuwa ƙasashen waje, kuma ta daɗe tana da tasiri a tattalin arzikin ƙasar. Shinkafa kuma ita ce abinci mafi muhimmanci ga yawancin jama’a, amma samar da ita a cikin gida ba ya wadatar da bukatun ƙasar gaba ɗaya. Wannan ya sa ake shigo da shinkafa daga wasu ƙasashe.

Kiwo yana da muhimmanci a yankunan karkara, inda ake kiwon shanu, tumaki, awaki da kaji. Dabbobi suna samar da nama, madara da sauran kayayyakin da ake amfani da su a gida da kasuwanni. Sai dai ƙarancin wuraren kiwo, cututtukan dabbobi da sauyin yanayi suna iya shafar yawan abin da ake samarwa.

Kamun kifi yana da muhimmanci saboda Gambia tana da dogon kogin ruwa da bakin tekun Atlantika. Ana kama kifaye iri-iri, ciki har da kifayen ruwa mai gishiri da na kogin. Wasu jama’a suna dogaro da kamun kifi a matsayin sana’ar yau da kullum, yayin da wasu suke sarrafa kifin ta hanyar busarwa ko shanya shi domin adanawa da sayarwa. Duk da wannan dama, ana fuskantar matsalolin ƙarancin kayan aiki, rashin isassun wuraren ajiyar sanyi da kuma buƙatar kula da albarkatun ruwa.

Yawon buɗe ido na daga cikin muhimman hanyoyin samun kuɗaɗen shiga daga ƙasashen waje. Masu yawon buɗe ido suna zuwa Gambia domin ganin rairayin bakin teku, kogin Gambia, wuraren tarihi, namun daji da al’adun ƙasar. Yankunan Kololi, Bakau da Kotu suna daga cikin wuraren da ake samun otal-otal da cibiyoyin yawon buɗe ido. Masu ziyara daga Turai, musamman Birtaniya da wasu ƙasashen nahiyar, suna taka rawa wajen bunƙasa wannan fanni. Sai dai tattalin arzikin yawon buɗe ido yana iya fuskantar matsala idan aka samu annoba, matsalar tsaro ko raguwar zirga-zirgar jiragen sama.

A fannin kasuwanci, Gambia tana fitar da wasu kayayyakin noma, kifi da kayayyakin da ake sake sayarwa, yayin da take shigo da man fetur, abinci, injuna, magunguna, motoci da kayan masarufi. Banjul da yankin Greater Banjul su ne manyan cibiyoyin kasuwanci da harkokin kuɗi. Haka kuma, kuɗaɗen da ’yan Gambia da suke zaune a ƙasashen waje suke aikowa suna taimakawa iyalansu da tattalin arzikin ƙasar.

Muhimmancin Gambia a duniya

Duk da ƙanƙantar Gambia, tana da muhimmanci a fannin tarihin Afirka, musamman saboda alaƙarta da kogin Gambia da hanyoyin kasuwanci na tarihi. Kogin ya kasance hanya mai muhimmanci wajen jigilar mutane da kayayyaki daga gabar teku zuwa cikin nahiyar. A zamanin cinikin bayi, yankin ya kasance ɗaya daga cikin wuraren da aka yi amfani da su wajen kama mutane da jigilar su zuwa ƙasashen waje. Saboda haka, Gambia tana da muhimmiyar rawa a nazarin tarihin cinikin bayi da dangantakar Afirka da Turai.

Kuɗaɗen ƙasar Gambia
Wasu daga cikin nau’ikan takardun kuɗin ƙasar Gambia.

A yau, Gambia mamba ce a Majalisar Ɗinkin Duniya, Tarayyar Afirka, Ƙungiyar Ƙasashen Yammacin Afirka (ECOWAS), Ƙungiyar Haɗin Kan Musulunci (OIC) da Commonwealth. Kasancewarta cikin waɗannan ƙungiyoyi yana ba ta damar shiga tattaunawar siyasa, tattalin arziki, tsaro da ci gaban ƙasashen duniya. ECOWAS tana da muhimmanci musamman saboda Gambia tana cikin yankin da ke da alaƙa ta tarihi, tattalin arziki da zamantakewa da Senegal da sauran ƙasashen Yammacin Afirka.

Dangantakar Gambia da Senegal ta fi kusa saboda yanayin ƙasa da iyakokin da suka kewaye ta. A shekarar 1982, ƙasashen biyu sun kafa haɗakar siyasa da ake kira Senegambia Confederation, wadda ta yi ƙoƙarin haɗa wasu sassan gwamnati da tsaro. Sai dai wannan haɗaka ta rushe a shekarar 1989. Duk da haka, ƙasashen biyu suna ci gaba da hulɗa a fannin kasuwanci, tsaro, sufuri da harkokin iyaka.

Gambia tana da muhimmanci a fannin yawon buɗe ido da tarihin al’ummar Afirka mazauna ƙasashen waje. Wurare kamar Kunta Kinteh Island da Albreda suna jan hankalin masu binciken tarihi da zuriyar mutanen Afirka da aka bautar. Haka kuma, ƙasar tana shiga shirye-shiryen kare muhalli, yaƙi da talauci da bunƙasa tattalin arzikin yankin.

Matsaloli da ƙalubale

Ɗaya daga cikin manyan ƙalubalen Gambia shi ne talauci da rashin wadatattun ayyukan yi. Duk da cewa wasu yankuna sun samu ci gaba a fannin kasuwanci da yawon buɗe ido, har yanzu iyalai da dama suna fuskantar matsalar samun isasshen kuɗin shiga. Matasa musamman suna buƙatar ƙarin guraben aiki da horon sana’o’i domin su samu damar dogaro da kansu. Rashin isassun masana’antu da ƙarancin jarin cikin gida suna ƙara wahalar samar da ayyukan yi.

Ilimi da kiwon lafiya ma suna daga cikin muhimman ƙalubalen ƙasar. A wasu yankunan karkara, yara suna fuskantar matsalolin samun makarantu masu isassun malamai da kayan koyo. Haka kuma, wasu ɗalibai suna barin makaranta sakamakon talauci ko wasu matsalolin iyali. A fannin lafiya, ana buƙatar ƙarin asibitoci, ƙwararrun ma’aikatan lafiya, magunguna da kayan aikin zamani, musamman a yankunan da suke nesa da manyan birane.

Sauyin yanayi yana da babban tasiri ga Gambia. Ƙaruwar zafi, sauyin lokacin damina, fari da ambaliyar ruwa suna iya rage yawan amfanin gona da lalata gidaje da hanyoyi. Tashin ruwan teku da zaizayar gabar ruwa suna barazana ga wasu yankunan bakin teku, musamman wuraren da ake gudanar da yawon buɗe ido da kamun kifi. Haka kuma, sare itatuwa da amfani da ƙasa ba tare da tsari ba suna iya ƙara lalacewar muhalli.

Wani ƙalubalen tattalin arziki shi ne dogaro da shigo da kayayyaki daga ƙasashen waje. Gambia tana shigo da muhimman kayayyaki kamar man fetur, shinkafa, magunguna da injuna. Idan farashin waɗannan kayayyaki ya tashi a kasuwannin duniya, hakan yana iya ƙara tsadar rayuwa a cikin ƙasar. Ƙarancin masana’antu da ƙarfin samar da kayayyaki a gida yana sa tattalin arzikin ƙasar ya kasance mai rauni ga sauye-sauyen da ke faruwa a duniya.

A fannin siyasa, Gambia tana ci gaba da fuskantar buƙatar ƙarfafa hukumomin dimokuraɗiyya, tabbatar da bin doka da kuma gyara tsarin mulki. Tarihin mulkin soja da tsawon lokacin mulkin Yahya Jammeh sun bar wasu matsaloli da suka shafi amincewar jama’a da hukumomin gwamnati. Saboda haka, tabbatar da adalci ga waɗanda aka zalunta, ƙarfafa ’yancin hukumomi da kuma tabbatar da zaman lafiya suna da muhimmanci wajen gina ingantacciyar dimokuraɗiyya.

Jerin shugabannin Gambia tun farko

Ga jerin manyan shugabannin ƙasar tun bayan samun ’yancin kai:

  • Dawda Kairaba Jawara (1965–1994): Ya kasance Firayim Minista daga lokacin samun ’yancin kai a 1965 zuwa lokacin da aka mayar da Gambia jamhuriya a 1970. Daga nan ya zama shugaban ƙasa, kuma ya ci gaba da mulki har zuwa juyin mulkin soja na shekarar 1994.
  • Yahya A. J. J. Jammeh (1994–2017): Ya hau mulki bayan juyin mulkin soja na ranar 22 ga Yuli, 1994. Daga baya ya zama shugaban ƙasa bayan zaɓen 1996, inda ya yi mulki na tsawon shekaru 22 kafin Adama Barrow ya kayar da shi a zaɓen 2016.
  • Adama Barrow (2017–zuwa yanzu): Ya zama shugaban ƙasa bayan zaɓen Disamba 2016, kuma ya karɓi mulki a Janairu 2017 bayan barin Jammeh. Ya sake samun nasara a zaɓen shugaban ƙasa na shekarar 2021.

Manazarta

Encyclopaedia Britannica. (n.d.). The Gambia. Encyclopaedia Britannica.

United Nations Development Programme. (n.d.). The Gambia. UNDP.

Gambia Bureau of Statistics. (2025). 2024 Population and Housing Census. Government of The Gambia.

Sharuɗɗan Editoci

Duk maƙalun da ku ka karanta a wannan taska ta Bakandamiya, marubuta, manazarta da editocinmu ne suka rubuta tare da sa idon kwamitin ba da shawara na ƙwararru. Kuma kowace maƙala da aka buga ta bi muhimman matakai na tantancewa don ganin cewa bayanan dake cikinta sun inganta.

Idan kuma an ga wani kuskure a cikin kowace maƙalarmu, a sanar da mu. Za mu yi bincike sannan mu gyara gwargwadon fahimtarmu.

Maƙalar ta amfanar?
EAa

You cannot copy content of this page

×