Harshe ba hanya ce ta sadarwa kawai ba. Harshe taska ce da al’umma ke adana tarihinta, al’adunta, tunaninta da hikimominta. A cikin harsunan Afirka, Hausa na da matsayi na musamman saboda faɗin yankin da ake amfani da ita da kuma muhimmiyar rawar da take takawa wajen sadarwa, ilimi, adabi da yaɗa al’adu.
A kowace shekara, ranar 26 ga watan Agusta tana kasancewa wata rana ta musamman ga masu magana da Hausa da masu sha’awar harshen a sassa daban-daban na duniya. A wannan rana ake gudanar da abubuwa daban-daban domin nuna muhimmancin Hausa, tunawa da tarihinta, raya al’adunta, da kuma tattauna hanyoyin bunƙasa ta a duniyar zamani.
Abin da ya sa Ranar Hausa ta Duniya ta fi zama biki na yau da kullum shi ne yadda take ba da damar duba inda Hausa ta fito, inda take a yanzu da kuma inda ake son ta dosa. Ranar tana kuma zama wata dama ta tunatar da masu amfani da harshen cewa kiyaye harshe bai tsaya ga furta shi a baki ba; ya haɗa da karantawa da rubuta shi, koyar da shi, samar da ilimi da shi, amfani da shi a kafafen sadarwa da fasaha, da kuma ɗaukar alhakin isar da shi ga al’ummomin da za su zo nan gaba.
Ranar Hausa ta Duniya ba rana ce ta sanya kayan gargajiya, ko yin waƙa ko taya juna murna kawai ba. Biki ne da ke buɗe ƙofa ga tattaunawa, tunani, bincike da aiki domin tabbatar da cewa harshen Hausa yana ci gaba da kasancewa harshen da zai iya rayuwa tare da sauye-sauyen duniya.
Ranar Hausa ta Duniya
Ranar Hausa ta Duniya, wadda aka fi sani Hausa Day, a turance, rana ce ta shekara-shekara da ake gudanarwa a ranar 26 ga watan Agusta, domin nuna muhimmancin harshen Hausa, raya al’adun Hausawa, da wayar da kai kan hanyoyin bunƙasa harshen da kuma ƙalubalen da yake fuskanta.
Bikin yana ba masu magana da Hausa dama su haɗu, musamman ta kafafen sada zumunta da sauran kafafen yaɗa labarai, domin tattauna batutuwan da suka shafi harshen da al’adunsa. A yayin bikin, ana iya gudanar da tarukan ilimi, muhawara, shirye-shiryen rediyo da talabijin, wallafe-wallafe, gabatar da waƙoƙi da adabi, nune-nunen al’adu da sauran abubuwan da ke nuna ƙimar Hausa.
A farkon shekarun bikin, kafafen sada zumunta, musamman Twitter, sun taka muhimmiyar rawa wajen haɗa masu amfani da Hausa daga wurare daban-daban. Masu amfani da harshen sukan yi amfani da tambarin #RanarHausa domin tattaunawa kan tarihi, adabi, karin magana, marubuta, littattafai, al’adu da sauran batutuwan da suka shafi Hausa. Daga baya, bikin ya fara wuce iyakar intanet, inda aka fara shirya taruka da bukukuwa na zahiri a Najeriya da wasu ƙasashe.
Saboda haka, idan aka ce Ranar Hausa ta Duniya, ba wai ana nufin wata rana ce da ake bikin harshen Hausa a wuri guda kawai ba. Ana nufin wata dama ce da ke haɗa mutane masu amfani da Hausa da masu sha’awarta domin su nuna muhimmancin harshen, su raya al’adunsa, su tattauna matsalolinsa, sannan su yi tunanin makomarsa.
Yaushe aka fara Ranar Hausa?
Tambayar lokacin da aka fara Ranar Hausa na da muhimmanci, domin akwai wasu bayanai daban-daban da aka taɓa yaɗawa game da asalin ranar. Saboda haka, ya dace a bambanta tsakanin tushen bikin na zamani da ya samo asali daga kafafen sada zumunta da kuma wasu iƙirarin tarihi da ake dangantawa da ranar.
Bisa ga bayanan da suka fi bayyana a majiyoyin da muka bincika, 26 ga Agusta 2015 ce ranar da aka fara gudanar da bikin Ranar Hausa a kafafen sada zumunta, musamman Twitter a wancan lokacin. BBC Hausa ta ruwaito a 2016 cewa a ranar 26 ga Agusta 2015 ne aka fara bikin Ranar Hausa a Twitter. Rumbun Ilimi ma ya tabbatar da cewa wannan ita ce ranar farko da aka fara samun rubuce-rubucen da aka keɓe domin raya Ranar Hausa a kafafen sada zumunta.
A wasu majiyoyi an danganta assasa wannan yunƙuri da Abdulbaqi Aliyu Jari, tare da wasu abokansa masu amfani da kafafen sada zumunta. Hukumar Yaɗa Labaran Ƙasar Masar, a wani rahoto na 2021, ta bayyana cewa Abdulbaqi Jari ne ya assasa Ranar Hausa a matsayin wata hanya ta zaburar da matasa su rungumi harshensu da kyawawan al’adunsu. Wasu bayanai kuma sun bayyana shi a matsayin ɗaya daga cikin waɗanda suka taka muhimmiyar rawa wajen ayyana ranar da kuma bunƙasa ta.
Sai dai akwai abin lura mai muhimmanci. Ba za a iya cewa an tabbatar da takamaiman mutumin da ya fara rubutu na farko a Twitter a ranar 26 ga Agusta 2015 ba. Rumbun Ilimi ya yi wannan bayani kai tsaye, yana cewa sanin takamaiman wanda ya fara rubutun farko yana da wahalar tantancewa. Saboda haka, abin da za a iya faɗa da ƙarin tabbaci shi ne cewa a ranar 26 ga Agusta 2015 ne aka fara wannan bikin na zamani a kafafen sada zumunta, yayin da rawar Abdulbaqi Aliyu Jari da sauran masu fafutukar Hausa ta kafafen sadarwa ta taimaka wajen kafuwa da yaɗuwarsa.
A shekarar 2016, bikin ya fara samun ƙarin shahara a wajen masu amfani da Hausa, masana da masu sha’awar harshen da al’adunsa. Daga nan ne Ranar Hausa ta fara samun faɗaɗa daga tattaunawar kafafen sada zumunta zuwa wasu nau’o’in shirye-shirye da taruka.
Wannan cigaba ya nuna cewa Ranar Hausa ba ta tsaya a matsayin wani hashtag na intanet ba. A hankali ta zama wata dama ta shekara-shekara da ake amfani da ita wajen tunawa da Hausa, raya al’adunta, tattauna matsalolin harshen, da kuma ƙarfafa masu amfani da shi su ci gaba da ba shi muhimmanci a rayuwarsu da kuma duniyar zamani.
Me ya sa aka zaɓi 26 ga Agusta?
Zaɓin ranar 26 ga Agusta yana da alaƙa da asalin Ranar Hausa ta zamani, wadda ta fara bayyana a matsayin wani yunƙuri na amfani da kafafen sada zumunta wajen ƙara wayar da kai game da harshen Hausa. A ranar 26 ga Agusta 2015 ne aka fara samun wannan gagarumin yunƙuri na musamman a kafafen sada zumunta, musamman Twitter, inda aka fara amfani da ranar wajen tattauna Hausa da kuma jawo hankalin masu amfani da harshen.
Abin lura a nan shi ne cewa 26 ga Agusta ba wai wata tsohuwar ranar tarihi da aka gada daga zamanin da aka zaɓa domin bikin Hausa ba ce. Muhimmancinta ya samo asali ne daga abubuwan da suka gudana a shekarar 2015, lokacin da masu fafutukar raya Hausa suka fara ƙoƙarin mayar da ita rana ta musamman da za a riƙa tunawa da harshen a kowace shekara.
A wannan rana, an yi amfani da kafafen sada zumunta wajen ƙarfafa mutane su yi magana da Hausa, su yi rubutu da Hausa, su bayyana muhimmancin harshen, su tuno da hikimominsa da al’adunsa, tare da tattauna matsalolin da ke fuskantar harshen. Daga nan ne 26 ga Agusta ta fara samun matsayi na musamman a tsakanin masu magana da Hausa da masu sha’awar harshen.
Wannan dalili ya sa za a iya kallon 26 ga Agusta a matsayin ranar da aka fara gina wata sabuwar al’ada ta shekara-shekara ta wayar da kai kan Hausa a duniyar dijital. Yayin da lokaci ya wuce, wannan yunƙuri ya faɗaɗa daga kafafen sada zumunta zuwa taruka, bukukuwa da shirye-shiryen al’adu da ilimi a wurare daban-daban.
Wannan tarihi yana nuna wani abu mai muhimmanci: wasu lokuta, muhimmancin wata rana ba ya samo asali daga wani tsohon tarihi kawai; yana iya samuwa ne sakamakon wani yunƙuri da al’umma ta fara, ta karɓa, sannan ta ci gaba da raya shi har ya zama al’adar shekara-shekara.
Manufar Ranar Hausa
Ranar Hausa ba a ƙirƙire ta domin ta kasance rana ta taya juna murna kawai ba. Ainihin muhimmancin ranar yana cikin ƙara wayar da kan al’umma game da darajar harshen Hausa da kuma samar da dama ta tattauna makomarsa.
Karfafa masu magana da harshen
Ɗaya daga cikin manyan manufofin ranar ita ce ƙarfafa masu magana da Hausa su ƙara amfani da harshensu, musamman a wannan zamani da harshen Turanci da sauran harsunan duniya suke da babban tasiri a rayuwar yau da kullum. Ranar tana tunatar da Bahaushe da duk mai amfani da Hausa cewa harshen ba abin da za a yi amfani da shi a gida ko wajen hira ba ne kawai; yana iya zama harshen ilimi, bincike, fasaha, adabi, kasuwanci da sadarwar zamani.
Raya al’adun Hausawa
Haka kuma, Ranar Hausa tana da manufar raya al’adun Hausawa. Harshe da al’ada suna da alaƙa mai ƙarfi, domin yawancin hikimomi, karin magana, tatsuniyoyi, waƙoƙi da sauran abubuwan gado suna rayuwa ne ta hanyar harshe. Saboda haka, kula da Hausa yana taimakawa wajen kare wani muhimmin ɓangare na gadon al’adun Hausawa.
Haɓaka karatu da rubutu da Hausa
Wata babbar manufar ita ce ƙarfafa karatu da rubutu da Hausa. Ana son ganin mutane suna karanta littattafan Hausa, suna rubuta sababbin littattafai, suna fassara ilimin zamani zuwa Hausa, kuma suna samar da abubuwan karatu da za su dace da buƙatun al’umma a wannan zamani.
Tattauna ƙalubalen harshen
Ranar tana kuma ba da dama ga masana, marubuta, malamai, ɗalibai da masu sha’awar Hausa su tattauna ƙalubalen da harshen yake fuskanta. Waɗannan ƙalubale sun haɗa da ƙarancin wasu nau’o’in littattafan zamani, rashin isassun kayan Hausa na dijital, matsalolin rubutu, da kuma buƙatar ƙara amfani da Hausa a fannoni daban-daban na rayuwa.
A taƙaice, manyan manufofin Ranar Hausa sun haɗa da:
- Raya harshen Hausa.
- Ƙarfafa amfani da Hausa.
- Wayar da kai kan muhimmancin harshen.
- Karewa da raya al’adun Hausawa.
- Ƙarfafa karatu da rubutu da Hausa.
- Tallafa wa adabin Hausa.
- Ƙarfafa amfani da Hausa a kafafen sada zumunta.
- Tattauna ƙalubalen da harshen yake fuskanta.
- Ƙarfafa matasa su rungumi harshensu.
- Tunani da aiki kan makomar Hausa a duniyar zamani.
Ranar Hausa da harshen Hausa
Dangantakar Ranar Hausa da harshen Hausa ita ce ginshiƙin da aka gina wannan rana a kansa. Idan babu Hausa, babu abin da ake kira Ranar Hausa. Saboda haka, duk wata tattaunawa game da ranar tana komawa ne ga tambaya guda: ta yaya za a tabbatar da cewa harshen Hausa yana ci gaba da kasancewa harshen da ake amfani da shi a yau da kuma nan gaba?
Hausa harshe ne mai muhimmiyar rawar takawa a rayuwar miliyoyin mutane a Yammacin Afirka. Ana amfani da shi wajen sadarwa a cikin iyalai, kasuwanni, makarantu, kafafen yaɗa labarai, addinai, siyasa, adabi da sauran harkokin yau da kullum. Haka kuma, ya wuce matsayin harshen wata al’umma kaɗai, domin mutane daga wurare da al’ummomi daban-daban suna amfani da shi wajen sadarwa.
Wannan faɗin amfani da Hausa shi ne ɗaya daga cikin abubuwan da suka sa ya dace a samu rana da za ta mayar da hankali gare ta. Ranar Hausa tana samar da wata dama ta musamman da ake amfani da ita wajen tunatar da mutane cewa harshen yana da tarihi, daraja da kuma muhimmiyar rawa a rayuwar al’umma.
Haka kuma, Ranar Hausa tana ƙarfafa amfani da Hausa a rubuce. Wannan yana da muhimmanci sosai, domin harshen da ake magana da shi kawai ba shi da irin damar adana ilimi da tarihi kamar harshen da ake rubutawa, karantawa da samar da littattafai da shi. Rubuce-rubucen Hausa suna taimakawa wajen adana tarihi, adabi, hikimomi da ilimin al’umma domin waɗanda za su zo nan gaba.
A wannan zamani kuma, batun Hausa bai tsaya ga littafi da takarda kawai ba. Dole ne harshen ya samu matsayi a duniyar dijital. Intanet, kafafen sada zumunta, manhajojin waya, bidiyo, sauti da fasahar zamani sun zama wani ɓangare na rayuwar mutane. Saboda haka, kasancewar Hausa a waɗannan wurare yana daga cikin muhimman abubuwan da za su taimaka wajen tabbatar da cigabanta.
A nan ne Ranar Hausa take samun wata sabuwar ma’ana. Ba kawai tana tunawa da yadda Hausa ta kasance a baya ba ne, tana kuma tunatar da mu yadda ya kamata Hausa ta kasance a gaba.
Don haka, idan ana bikin Ranar Hausa, ya kamata bikin ya kasance tare da aiki na gaske domin harshen. Karanta littafin Hausa, rubuta sabbin littafai, koyar da yara Hausa, fassara wani ilimi zuwa Hausa, ƙirƙirar abubuwan digital da Hausa a intanet, binciken harshen, adana tsoffin rubuce-rubuce da kuma samar da sababbin kayan koyarwa duk suna daga cikin hanyoyin da za a iya mayar da Ranar Hausa daga ranar biki zuwa ranar aiki.
Sharuɗɗan Editoci
Duk maƙalun da ku ka karanta a wannan taska ta Bakandamiya, marubuta, manazarta da editocinmu ne suka rubuta tare da sa idon kwamitin ba da shawara na ƙwararru. Kuma kowace maƙala da aka buga ta bi muhimman matakai na tantancewa don ganin cewa bayanan dake cikinta sun inganta.
Idan kuma an ga wani kuskure a cikin kowace maƙalarmu, a sanar da mu. Za mu yi bincike sannan mu gyara gwargwadon fahimtarmu.