Star anise, wani nau’in kayan ƙamshi ne da ake samu daga ’ya’yan itacen da ake amfani da su a girki da kuma a fannin kiwon lafiya. Sunan “star anise” ya samo asali ne daga siffar ’ya’yan itacen da suke kama da tauraro mai tsini-tsini, wanda ke ɗauke da ƙananan ƙwayoyi a jikin kowane reshe. Wannan tsiro ya shahara a duniya saboda ƙamshi mai ƙarfi da ɗanɗano na musamman da yake bayarwa ga abinci, da kuma wasu sinadarai masu amfani ga lafiyar ɗan Adam da ke cikinsa. Saboda haka, star anise ta zama ɗaya daga cikin kayan yaji da ke da daraja sosai ga al’ummomi daban-daban, musamman a nahiyar Asiya.
Sunan tsiron a kimiyyance
A fannin ilimin kimiyyar tsirrai, sunan star anise shi ne Illicium verum. Wannan tsiro yana cikin dangin Illiciaceae, wanda ya ƙunshi wasu itatuwa masu ƙamshi da ake samu a yankunan da ke da zafi da danshi. Itacen star anise yana daga cikin itatuwan da ba sa zubar da ganyensu gabaɗaya a lokaci guda, kuma yana iya girma har ya zama babbar bishiya mai tsawon shekaru. ’Ya’yan itacen ne ake girbewa domin amfani, inda ake busar da su bayan sun bayyana cikakken girma domin adanawa da kuma sarrafawa.
Asalin yankin da tsiron ya fito
Asalin star anise daga yankunan gabashin Asiya ne, musamman a kudancin ƙasar China da kuma wasu sassan ƙasar Vietnam. Yankunan suna da yanayi mai zafi da danshi da kuma yawan ruwan sama, wanda ya dace da girman wannan tsiro. Tun ƙarnoni da dama da suka gabata ake noman star anise a waɗannan wurare, daga nan kuma ta bazu zuwa sauran ƙasashen duniya ta hanyar cinikayya da hulɗar al’ummomi. A yau ana iya samun ta a wasu wuraren da yanayinsu ya yi kama da na asalin yankinta.
Star anise na da matuƙar muhimmanci a fannin abinci saboda tana ba da ƙamshi da ɗanɗano na musamman da ba kasafai ake samu a wasu kayan yaji ba. Ana amfani da ita wajen yin miya, kayan zaƙi, da kuma wasu abubuwan sha, inda take ƙara wa abinci armashi da kamshi mai gamsarwa. Baya ga haka, tana da matsayi a fannin kiwon lafiya, domin tana ɗauke da sinadarai masu taimakawa wajen sauƙaƙa narkewar abinci, rage kumburi, da kuma taimakawa jiki wajen yaƙar wasu cututtuka.
Yanayi da siffofi tsiron
Star anise tsiro ne mai dawwama wanda yake girma a matsayin bishiya mai tsayi, kuma mai koren ganye a dukkan kwanakin shekara, wato bishiyar ba ta zubar da ganyenta gabaɗaya a lokaci guda.
Girman bishiyar star anise
A ilimin tsirrai, ana ɗaukar ta a matsayin ɗaya daga cikin bishiyoyin yankunan zafi masu ƙamshi, domin kusan dukkan sassanta na ɗauke da sinadarai masu ƙamshi. Tana girma a hankali kuma tana da tsawon rai, sannan tana iya kaiwa tsayin da ya sa ta zama babbar bishiya mai inuwa idan aka bar ta ta girma a yanayi mai dacewa. Ƙarfinta da juriyarta ga yanayi mai danshi suna ba ta damar rayuwa ta dogon lokaci, wanda hakan ya sa gonakinta na iya samar da ’ya’ya tsawon shekaru masu yawa ba tare da buƙatar sake shuka sabbin tsirrai akai-akai ba.
Siffar ganyen star anise
Ganyayyakin star anise suna da kauri kaɗan kuma suna da santsi, suna fitowa a jere a kan rassan itacen. Launinsu kore mai haske ne zuwa kore mai duhu gwargwadon shekarun ganyen, kuma idan aka niƙa ko daka su suna fitar da ƙamshi mai ƙarfi irin na kayan yaji. Furannin tsiron kuwa suna fitowa a kan rassan, suna da launin rawaya mai ɗan sirkin ruwan hoda ko ja mai laushi, kuma suna da yalwar ganyen fure a zagaye. Wannan furanni ne daga baya suke rikiɗewa su zama ’ya’yan da ake amfani da su a matsayin kayan yaji.
Siffar ‘ya’yan bishiyar star anise
Babban abin da ya fi bambanta star anise shi ne siffar ’ya’yanta da ke kama da tauraro. ’Ya’yan suna samuwa ne a matsayin ƙananan ƙwayoyin masu haɗuwa wuri guda, yawanci daga sassa shida zuwa takwas, kowanne sashi na ɗauke da ƙwaya a ciki. Lokacin da suka girma, launinsu yana komawa ruwan kasa mai duhu, kuma ana girbe su a wannan lokaci kafin a busar da su domin amfani. Wannan siffa ta tauraro ita ce ta ba tsiron sunansa.
Yaɗuwar star anise da nomanta
Star anise tsiro ne da asalin samuwar shi ya ta’allaka a yankunan gabashin Asiya, musamman a kudancin ƙasar Sin da kuma arewacin ƙasar Vietnam. Tun ƙarnoni masu yawa da suka wuce, manoma a waɗannan yankuna sun riga sun fara noman itacen domin amfanin girke-girke da magungunan gargajiya. Yanayin zafi mai danshi da yawan ruwan sama da ake samu a waɗannan ƙasashe ya dace ƙwarai da girman tsiron, wanda ya sa ya bunƙasa sosai a can fiye da sauran wurare. Daga bisani, ta hanyar cinikayya da hulɗar al’ummomi, star anise ta fara bazuwa zuwa wasu sassan Asiya da duniya baki ɗaya, inda ake nomanta a wuraren da yanayinsu ya yi kama da na asalin yankinta.
Itacen star anise yana bunƙasa a ƙasa mai wadataccen sinadaran abinci ga tsiro, tare da wadataccen ruwa amma ba da yawa ba. Tsiron ba ya jure sanyi mai tsanani, don haka ana samun ingantaccen noman shi ne a yankunan da ba su da yanayin sanyi mai tsauri. Haka kuma yana buƙatar inuwa a lokacin ƙuruciya, amma yana iya jure hasken rana sosai idan ya girma.
A fannin noma, ana shuka star anise ta hanyar iri ko kuma dasa rassan da aka yanke daga babbar bishiya. Bayan shuka, tsiron yana ɗaukar lokaci mai tsawo kafin ya fara ba da ’ya’ya, wanda wani lokaci kan kai shekaru da dama. Wannan jinkirin girma na daga cikin dalilan da ya sa star anise ke da daraja a kasuwa. Lokacin da ’ya’yan suka girma kafin su buɗe gabaɗaya, manoma kan girbe su domin kiyaye inganci. Bayan girbi, ana busar da ’ya’yan a rana ko a wuraren da aka tanada domin cire danshi, wanda ke ba su launin ruwan kasa mai duhu da kuma ƙamshi mai ƙarfi da ake nema.
Nau’o’i da star anise
Illicium verum
Star anise tana da nau’o’i biyu da suka fi shahara, amma ɗaya ne kawai ake amfani da shi a abinci da magani. Nau’in farko shi ne Illicium verum, wanda aka fi samu a ƙasashen China da Vietnam, kuma shi ne ingantaccen nau’in da aka amince da shi. Wannan nau’in yana da ƙamshi mai daɗi da ɗanɗano mai kyau, kuma shi ne ake sarrafawa a masana’antu da kuma amfani da shi a girke-girke da kiwon lafiya. Saboda ingancinsa da amincinsa, shi ne nau’in da ya fi shahara a duniya.
Illicium anisatun
Nau’in na biyu kuwa shi ne Illicium anisatum, wanda aka fi danganta shi da ƙasar . Duk da kamanceceniyar siffa da ƙamshi, wannan nau’in ba a amfani da shi a abinci ko magani saboda yana ɗauke da sinadarai masu guba ga jikin ɗan Adam. Bambancin da ke tsakaninsu ba ya da sauƙin ganewa ga wanda ba ƙwararre ba, domin duka suna da siffar tauraro. Sai dai ingantaccen nau’in yana da ƙamshi mai laushi da ɗanɗano mai daɗi, yayin da nau’in na biyun na iya haifar da matsaloli masu tsanani idan aka ci ko aka sha shi.
Haɗarin nau’in illicium anisatun ya ta’allaka ne ga sinadarai masu illa da ke cikinsa, waɗanda ka iya cutar da tsarin jijiyoyi da sauran sassan jiki. Amfani da shi bisa kuskure na iya jawo amai, ciwon ciki, da matsalolin numfashi ko jijiyoyi. Saboda haka, a fannin lafiya da abinci, ana jaddada muhimmancin bambance nau’in ingantacce daga mai guba kafin amfani da star anise, domin kauce wa haɗarin da ka iya tasowa.
Sinadaran da ke cikinsa
Star anise na ɗauke da tarin sinadarai masu aiki a jiki waɗanda suka sa ta zama abin alfahari a fannin abinci da kiwon lafiya. Daga cikin fitattun sinadaran da aka gano a cikinta akwai:
Shikimic acid
Shikimic acid ya shahara a kimiyyance saboda muhimmiyar rawar da yake takawa wajen samar da wasu magungunan mura. Wannan sinadari yana cikin manyan abubuwan da suka sa star anise ta zama abin bincike a masana’antar magunguna, domin yana taimakawa wajen yaƙar ƙwayoyin cutar da ke haddasa mura da sanyi.
Anethole
Wani babban sinadari mai tasiri a star anise shi ne anethole, wanda shi ne ke ba ta ƙamshi da ɗanɗano mai kama da na licorice. Anethole yana da tasiri wajen rage kumburi a jiki, yana kuma taimakawa wajen kashe wasu ƙwayoyin cuta da kuma inganta aikin narkewar abinci.
Flavonoids
Flavonoids, wani rukuni na sinadarai masu kare jiki daga lalacewar ƙwayoyin halitta ta hanyar aiki a matsayin antioxidants. Waɗannan sinadarai suna taimakawa wajen rage haɗarin kamuwa da wasu cututtuka masu alaƙa da zuciya da jijiyoyin jini.
Polyphenols
Polyphenols, su ma suna taka muhimmiyar rawa wajen kare jiki daga tasirin abubuwa masu cutarwa, musamman wajen rage yawan kitse a jini da kuma taimakawa tsarin garkuwar jiki.
Linalool da limonene
Daga cikin sinadarai masu ƙamshi da ke cikin star anise akwai linalool da limonene, waɗanda ke taimakawa wajen kwantar da hankali da rage damuwa, tare da ba tsiron ƙamshi mai daɗi.
Sauran sinadarai
Bugu da ƙari, star anise tana ɗauke da wasu vitamins da ma’adanai kamar vitamin C, calcium, iron da magnesium, waɗanda ke ƙarfafa jiki da taimakawa wajen kiyaye lafiyar ƙashi, jini da tsarin garkuwar jiki gabaɗaya.
Amfanin ‘ya’yan star anise
A abinci da abin sha
Star anise na da muhimmiyar rawa a fannin abinci, musamman a girke-girken ƙasashen Asiya inda ake amfani da ita wajen yi miya, dafa nama da sauran abinci domin ƙara musu ƙamshi da ɗanɗano na musamman. Ana saka ta a cikin abinci tun lokacin dafawa domin sinadaranta su shiga a hankali, su ba abincin armashi da kamshi mai gamsarwa. Haka kuma ana amfani da ita wajen sarrafa kayan zaƙi, musamman waɗanda ke buƙatar ɗanɗano mai zaƙi da ƙamshi mai ƙarfi.
A fannin abin sha, tana shiga cikin shayi da wasu abubuwan sha masu zafi, inda ake amfani da ita domin ba su kamshi mai daɗi da kuma sauƙaƙa narkewar abinci bayan ci. Har ila yau, tana cikin muhimman sinadarai da ake haɗawa a cikin kayan ƙamshi na abinci, musamman a haɗin kayan yaji da ake kira five-spice powder, wanda ake amfani da shi sosai a girkin Sinawa. Wannan haɗin kayan yaji yana ba abinci ɗanɗano mai daɗi da kamshi mai gamsarwa.
A fannin lafiya
A fannin kiwon lafiya, wannan itaciya tana da matsayi a magungunan gargajiya da na kimiyya saboda sinadarai masu tasiri da ke cikinta. Ana amfani da ita wajen magance mura da sanyi, domin tana taimakawa wajen sauƙaƙa tari, buɗe hanyoyin numfashi da kuma rage alamomin rashin lafiya. Haka kuma tana taimakawa wajen inganta narkewar abinci, musamman wajen rage kumburin ciki da matsalar iska a ciki bayan cin abinci mai nauyi.
Star anise na da sinadarai masu rage kumburi a jiki, wanda hakan ya sa ta zama abin amfani ga masu fama da ciwon gaɓoɓi ko wasu matsalolin da suka shafi kumburi. Baya ga haka, tana da tasirin kashe wasu ƙwayoyin cuta, wanda hakan ke taimakawa jiki wajen yaƙar kamuwa da cututtuka. A ɓangaren lafiyar mata, ana ganin tana taimakawa wajen daidaita wasu matsalolin hormones da kuma rage ciwon mara a lokacin al’ada idan an yi amfani da ita yadda ya dace.
Illoli da matakan kariya
Duk da dimbin fa’idojin da star anise ke bayarwa, amfani da ita ba tare da kulawa ba na iya haifar da wasu illoli ga jiki, musamman idan ba a tantance nau’in da ake amfani da shi ba. Babban haɗari shi ne rikicewa tsakanin nau’in da ake amfani da shi a abinci da magani, wato Illicium verum, da nau’in illicium anisatun mai guba. Nau’in anisatun yana ɗauke da sinadarai masu cutar da jijiyoyi, wanda ka iya jawo matsalolin numfashi, ciwon ciki, amai, zawo, ko matsaloli masu tsanani ga tsarin jijiyoyi idan aka yi kuskuren amfani da shi. Saboda haka, kafin amfani da star anise, yana da muhimmanci a tabbatar da cewa an zaɓi ingantaccen nau’in da aka yarda da shi.
Baya ga haɗarin nau’in anisatun, yawan amfani da star anise na iya haifar da wasu matsalolin lafiya. Yawan shan shayi ko amfani da kayan yaji na star anise mai ƙarfi ko akai-akai na iya jawo tashin zuciya, zawo, amai, ko kumburin ciki, musamman ga waɗanda ke da ƙarancin juriya ga kayan ƙamshi masu ƙarfi. Haka kuma wasu mutane na iya nuna alamomin allergy kamar ƙaiƙayi, kuraje, kumburi ko cunkushewar numfashi bayan amfani da star anise, wanda hakan ke nuna cewa jikinsu yana da rashin juriya ga wasu sinadarai da ke cikinta.
Mata masu juna biyu na cikin rukunin da ke buƙatar kulawa ta musamman. Kafin mai ciki ta fara amfani da star anise, ya kamata ta tuntuɓi likita domin tabbatar da cewa ba za ta cutar da ita ko abin da ke cikinta ba. Wannan yana da muhimmanci saboda wasu sinadarai na iya shafar tsarin hormones da kuma lafiyar juna biyu.
Haka kuma, star anise na iya yin tasiri ga wasu magunguna, musamman waɗanda ke aiki kan hormones ko tsarin jijiyoyi. Masu shan magunguna na dindindin ko waɗanda ke da matsaloli na lafiya musamman su nemi shawarar likita kafin su yi amfani da star anise domin kauce wa haɗari.
A matsakaicin adadi, amfani da star anise a ƙananan adadi kuma a lokaci-lokaci yana da aminci ga mafi yawan mutane. Yin amfani da ita yadda ya dace, da zaɓar nau’in ingantacce, ita ce hanya mafi kyau domin samun fa’idojin tsiron ba tare da fuskantar illoli ba. Wannan tsarin amfani shi ne ke tabbatar da cewa tsiron na ba da gudummawa ga lafiya da ɗanɗano ba tare da kawo haɗari ga mai amfani ba.
Manazarta
Rd, J. K. (2026, January 29). 5 Benefits and risks of star anise you should know. Health.
WebMD (n.d.). Star Anise: Overview, uses, side effects, precautions, interactions, dosing and reviews. WebMD
Ld, A. H. R. (2023, July 13). Star anise: Benefits, uses and potential risks. Healthline.
Sharuɗɗan Editoci
Duk maƙalun da ku ka karanta a wannan taska ta Bakandamiya, marubuta da editocinmu ne suka rubuta tare da sa idon kwamitin ba da shawara na ƙwararru. Kuma kowace maƙala da aka buga ta bi muhimman matakai na tantancewa don ganin cewa bayanan dake cikinta sun inganta.
Idan kuma an ga wani kuskure a cikin kowace maƙalarmu, a sanar da mu. Za mu yi bincike sannan mu gyara gwargwadon fahimtarmu.