Targade

Targaɗe wata irin matsala ce ta gaɓoɓi da jijiyoyi da take faruwa idan wani sashe na gaɓa ya juya, ya miƙe ko ya motsa fiye da yadda ya kamata. Wannan yanayi yana haifar da rauni ga jijiyoyin da suke haɗa ƙashi da ƙashi a cikin gaɓa, abin da masana lafiya ke kira ligaments. A mafi yawan lokuta, targaɗe yana tare da ciwo, kumburi, da wahalar motsa gaɓar da ta samu matsalar. Duk da cewa mutane da yawa suna kallon targaɗe a matsayin ƙaramin rauni, a wasu lokuta yana iya zama mai tsanani har ya hana mutum tafiya, aiki, ko gudanar da harkokin yau da kullum na wani lokaci.

Kalmar “sprain” da ake amfani da ita a Turanci tana da asali daga kalmomin Faransanci da Latin waɗanda suke nufin miƙewa ko karkacewa ba bisa ƙa’ida ba. A Hausa kuma, ana amfani da kalmar “targaɗe” domin bayyana irin wannan yanayi na karkacewar gaɓa da ke haifar da ciwo ko lalacewar jijiyoyi. Wannan kalma ta zama ruwan dare a cikin al’umma, musamman wajen bayyana raunin idon sawu, gwiwa, ko hannu bayan faɗuwa ko juya gaɓa.

Sanin targaɗe yana da muhimmanci sosai saboda yana daga cikin raunukan da suka fi yawaita a rayuwar yau da kullum. Yara, matasa, manya, da tsofaffi duk suna iya fuskantar wannan matsala. Wasu lokuta targaɗe yana iya zama mai sauƙi kuma ya warke cikin ɗan lokaci, amma idan ba a kula da shi yadda ya kamata ba, yana iya haifar da matsaloli masu ɗorewa kamar ciwon gaɓa na dogon lokaci, raunin motsawa, ko sake samun irin wannan matsala a nan gaba. Fahimtar yadda targaɗe ke faruwa da hanyoyin kariya daga gare shi na taimaka wa mutane su rage haɗarin samun wannan rauni da kuma sanin lokacin da ya dace su nemi kulawar likita.

A rayuwar yau da kullum, targaɗe na iya faruwa ta hanyoyi daban-daban. Mutum na iya samun shi yayin tafiya idan ya taka wuri mara kyau, ya zame, ko ya juya idon sawunsa ba zato ba tsammani. Wasu kuma suna samun targaɗe yayin wasa, gudu, tsalle, ko ɗaga kaya masu nauyi. Haka kuma hatsarin mota, faɗuwa daga matakala, ko buguwar gaɓa da wani abu mai ƙarfi na iya haifar da wannan matsala. Saboda yawaitar abubuwan da ke jawo targaɗe a cikin harkokin yau da kullum, masana lafiya suna ɗaukar shi a matsayin ɗaya daga cikin fitattun raunukan gaɓoɓi a duniya.

Mene ne targaɗe?

A fannin kimiyyar lafiya, targaɗe yana nufin lalacewa ko tsagewar jijiyoyin da ke haɗa ƙashi da ƙashi a cikin gaɓa. Waɗannan jijiyoyi, wato ligaments, suna taimakawa wajen riƙe gaɓa cikin daidaito tare da hana ta motsawa fiye da yadda ya kamata. Idan gaɓa ta juya ko ta karkace da ƙarfi, jijiyoyin suna iya miƙewa fiye da ƙarfinsu ko kuma su tsage, abin da ke haifar da targaɗe. Matsalar na iya kasancewa mai sauƙi ko mai tsanani gwargwadon irin lalacewar da jijiyoyin suka samu.

Mutane da yawa kan rikita targaɗe da jijjigar tsoka, amma akwai bambanci a tsakaninsu. Targaɗe yana shafar jijiyoyin da ke haɗa ƙashi da ƙashi, yayin da jijjigar tsoka, wato strain, yake shafar tsoka ko jijiyar da ke haɗa tsoka da ƙashi. Jijjigar tsoka yawanci tana faruwa ne saboda yawaitar aikin tsoka, ɗaga kaya masu nauyi, ko motsi mai ƙarfi da ya wuce ƙarfin tsoka. Dukkansu suna iya haifar da ciwo da kumburi, amma sassan jiki da suke shafa sun bambanta.

Haka kuma, targaɗe ya bambanta da karaya. Karaya, wato fracture, tana nufin karyewar ƙashi gabaɗaya ko wani ɓangare na ƙashi. Yayin da targaɗe yake shafar jijiyoyi, karaya kuwa tana shafar ƙashi kai tsaye. Karaya yawanci tana tare da matsanancin ciwo, rashin iya motsa gaɓa, da wani lokaci sauyin siffar gaɓar da ta samu rauni.

Wani yanayi dabam kuma shi ne dislocation, wato zamewar gaɓa daga mazauninta. Wannan yana faruwa idan ƙashin gaɓa ya fita daga inda yake haɗuwa da wani ƙashi. Zamewar gaɓa na iya kasancewa tare da targaɗe saboda lokacin da gaɓa ta zame, jijiyoyin da ke riƙe ta sukan miƙe ko su tsage. Duk da haka, zamewar gaɓa tana da bambanci da targaɗe saboda ta haɗa da sauyin matsayi na ƙashi a cikin gaɓa.

Tsarin gaɓoɓi da jijiyoyi

Gaɓa wani wuri ne a jiki inda ƙasusuwa biyu ko fiye suke haɗuwa domin ba wa jiki damar motsi. Akwai gaɓoɓi iri daban-daban a jikin mutum, kuma kowanne yana da aikin da yake yi wajen taimakawa motsi, tafiya, riƙewa, ko lanƙwasawa. Wasu gaɓoɓin suna da motsi sosai kamar kafada da gwiwa, yayin da wasu ke da ƙarancin motsi kamar wasu gaɓoɓin ƙashin baya. Tsarin gaɓa yana tattare da ƙasusuwa, tsoka, jijiyoyi, da wasu sassa da suke aiki tare domin tabbatar da daidaiton motsin jiki.

Ligament wata nau’in jijiya ce mai ƙarfi da ake samu a cikin gaɓa. Aikinta shi ne haɗa ƙashi da ƙashi tare da riƙe su a daidaitaccen matsayi. Waɗannan jijiyoyi suna da matuƙar muhimmanci saboda suna hana gaɓa motsawa fiye da yadda ya kamata. Idan babu ligaments masu ƙarfi, gaɓoɓi za su kasance marasa ƙwari kuma za su riƙa zamewa cikin sauƙi.

Jijiyoyin gaɓa suna aiki kamar igiyoyi masu ɗaure ƙasusuwa tare. Suna taimakawa wajen ba gaɓa ƙarfi da daidaito yayin tafiya, gudu, tsalle, ko ɗaga kaya. Lokacin da mutum yake motsa jikinsa, ligaments suna taimakawa wajen kula da adadin motsin gaɓa domin kada ta karkace ko ta juya fiye da yadda ta kamata. Wannan aiki ne mai muhimmanci saboda yana kare gaɓa daga rauni.

Baya ga ba da kariya, jijiyoyin gaɓa suna taimakawa jiki wajen sarrafa motsi cikin sauƙi. Misali, yayin tafiya ko gudu, jijiyoyin idon sawu da gwiwa suna aiki tare domin tabbatar da cewa ƙafa tana motsi cikin daidaito. Idan waɗannan jijiyoyi suka yi rauni ko suka tsage, mutum zai iya rasa daidaiton tafiya ko ya ji tsananin ciwo yayin motsi. Wannan ne ya sa lafiyar jijiyoyin gaɓa take da muhimmanci wajen kiyaye cikakken motsin jiki.

Yadda targaɗe ke faruwa

Targaɗe yana faruwa ne idan gaɓa ta motsa fiye da yadda aka tsara ta motsa. Wannan motsi na iya kasancewa juyawa, karkacewa, ko miƙewa da ƙarfi har ya sa jijiyoyin da ke cikin gaɓar su miƙe ko su tsage. A mafi yawan lokuta, targaɗe yana zuwa ne ba tare da shiri ba, musamman yayin da mutum yake tafiya, wasa, ko gudanar da wani aiki mai buƙatar motsi.

Ɗaya daga cikin abubuwan da suka fi jawo targaɗe shi ne juyawar gaɓa ba daidai ba. Wannan yana faruwa musamman a idon sawu lokacin da mutum ya taka wuri marar kyau ko ya karkata ƙafarsa yayin tafiya ko gudu. Irin wannan juya wa na iya sanya jijiyoyin gaɓa su miƙe fiye da ƙarfinsu, abin da ke haifar da ciwo da kumburi.

Faɗuwa ma na daga cikin manyan abubuwan da ke jawo targaɗe. Lokacin da mutum ya faɗi, jikinsa na iya buguwa da ƙasa ko wani abu mai ƙarfi, kuma gaɓa na iya karkacewa cikin sauri. Wasu mutane sukan yi ƙoƙarin kare kansu da hannu yayin faɗuwa, abin da zai iya jawo targaɗe a wuyan hannu ko kafaɗa.

Wasanni na daga cikin hanyoyin da ake yawan samun targaɗe saboda yawan gudu, tsalle, da canjin motsi cikin sauri. ’Yan wasan ƙwallo, masu gudu, da masu wasan ƙwallon kwando suna cikin mutanen da suka fi fuskantar wannan matsala. Sau da yawa, haɗuwar jiki da wani ɗan wasa ko sauka ba daidai ba bayan tsalle na iya jawo targaɗe.

Ɗaga kaya masu nauyi ma na iya haifar da targaɗe idan mutum ya yi amfani da gaɓarsa cikin yanayin da bai dace ba. Haka kuma tafiya a wuri mara kyau, mai duwatsu, laka, ko santsi na ƙara haɗarin karkacewar gaɓa. A wasu lokuta kuma, hatsarin mota ko wani mummunan bugun jiki na iya haifar da matsanancin targaɗe wanda har zai lalata jijiyoyi sosai.

Wuraren da aka fi samun targaɗe

Duk da cewa targaɗe na iya faruwa a kusan kowace gaɓa ta jiki, akwai wasu wurare da ake yawan samun wannan matsala saboda yadda suke yawan motsi ko ɗaukar nauyin jiki. Waɗannan wurare suna fuskantar matsin lamba sosai yayin tafiya, gudu, aiki, ko wasa.

Idon sawu

Idon sawu shi ne wurin da aka fi samun targaɗe a jikin mutum. Wannan yana faruwa ne saboda idon sawu yana ɗaukar nauyin jiki gaba ɗaya yayin tafiya da gudu. Lokacin da mutum ya taka wuri marar kyau ko ya karkata ƙafarsa, jijiyoyin idon sawu na iya miƙewa ko tsagewa. Wannan shi ne dalilin da ya sa targaɗen idon sawu yake yawan faruwa ga ’yan wasa da kuma mutane masu yawan tafiya.

Wuyan hannu

Wuyan hannu ma na daga cikin wuraren da ake samun targaɗe akai-akai. Yawanci wannan yana faruwa ne lokacin da mutum ya faɗi ya miƙa hannunsa domin kare kansa. Matsin da hannu yake samu yayin buguwa da ƙasa na iya jawo lalacewar jijiyoyin wuyan hannu.

Gwiwa

A gwiwa kuma, targaɗe yana iya faruwa musamman ga masu wasanni ko motsawa mai ƙarfi. Gwiwa tana da jijiyoyi masu muhimmanci da suke taimakawa wajen daidaita motsin ƙafa. Idan aka juya gwiwa cikin ƙarfi ko aka samu bugun kai tsaye, waɗannan jijiyoyi na iya yin rauni.

Kafaɗa

Kafada ita ma tana daga cikin gaɓoɓin da ake samun targaɗe saboda tana da yawan motsi fiye da sauran gaɓoɓi. Wasu lokuta ɗaga abu mai nauyi, faɗuwa, ko wasa na iya sa jijiyoyin kafada su miƙe ko su lalace.

Yatsu

Baya ga haka, ana iya samun targaɗe a yatsun hannu ko ƙafa, musamman ga masu wasanni ko ayyukan hannu. Duk wani motsi da ya sa yatsa ya lanƙwashe ko ya juya da ƙarfi na iya haifar da wannan matsala. Duk da cewa irin wannan targaɗe yana iya zama ƙarami, yana iya haddasa ciwo mai yawa da wahalar amfani da yatsan da ya samu rauni.

Nau’o’in targaɗe

Masana lafiya suna rarraba targaɗe zuwa matakai daban-daban gwargwadon irin lalacewar da jijiyoyin gaɓa suka samu. Wannan rarrabawa tana taimakawa wajen gane tsananin matsalar da kuma zaɓar hanyar maganin da ta dace. A mafi yawan lokuta, ana kasa targaɗe zuwa matakai uku, wato mai sauƙi, matsakaici, da kuma mai tsanani. Kowanne mataki yana da nasa alamomi da irin tasirin da yake yi ga gaɓar da ta samu rauni.

Targaɗe mai sauƙi

Targaɗe mai sauƙi shi ne mafi ƙarancin nau’in targaɗe. A irin wannan yanayi, jijiyoyin gaɓa suna miƙewa ne kawai ko kuma suna samun ƙananan raunuka ba tare da tsagewa sosai ba. Galibi lalacewar da ake samu a wannan mataki ba ta kai ga rushe aikin gaɓar gabaɗaya ba, saboda jijiyoyin suna iya riƙe ƙasusuwa a daidaitaccen matsayi duk da matsalar da suka samu.

Mutumin da ya samu irin wannan targaɗe yawanci yana jin ɗan ciwo ko rashin jin daɗi a wurin da ya ji rauni. Kumburin na iya kasancewa kaɗan, kuma sau da yawa mutum zai iya ci gaba da tafiya ko amfani da gaɓar duk da ɗan zafin da yake ji. Wasu lokuta mutane kan yi watsi da wannan matsala saboda ba ta hana su motsi gabaɗaya ba, amma idan ba a kula da ita yadda ya kamata ba, tana iya ƙara tsananta ko ta jawo sake samun rauni a nan gaba.

Matsakaicin targaɗe

Matsakaicin targaɗe yana faruwa idan jijiyoyin gaɓa sun samu tsagewa fiye da yadda ake samu a mataki na farko. A wannan yanayi, wasu sassan jijiyar na iya tsagewa, abin da ke rage ƙarfinta da ikon da take da shi wajen riƙe gaɓa cikin daidaito. Saboda haka, gaɓar na iya zama mai rauni ko rashin ƙwari yayin motsi.

Alamomin wannan nau’in targaɗe sun fi tsanani idan aka kwatanta da na mataki na farko. Mutum kan ji ciwo mai yawa tare da kumburi da zafi a wurin da aka samu rauni. Wani lokaci ana iya ganin shuɗewar fata saboda zubar jini a ƙarƙashin fata. Tafiya ko amfani da gaɓar kan zama da wahala, kuma mutum na iya jin kamar gaɓar tana karkacewa ko kasa riƙe jikinsa yadda ya kamata.

Mummunan targaɗe

Mummunan targaɗe shi ne mafi tsanani daga cikin nau’o’in targaɗe. A wannan mataki, jijiyoyin gaɓa suna tsagewa gabaɗaya ko kuma suna lalacewa sosai har su kasa yin aikinsu. Wannan lalacewa tana sa gaɓar ta rasa ƙarfi da daidaito, abin da zai iya hana mutum motsawa yadda ya kamata.

Mutanen da suka samu irin wannan matsala sukan ji matsanancin ciwo nan take bayan raunin ya faru. Kumburi kan yi yawa, kuma sau da yawa mutum ba zai iya tafiya ko amfani da gaɓar gabaɗaya ba. A wasu lokuta, ana iya jin wata irin ƙara lokacin da jijiyar ta tsage. Saboda tsananin lalacewar da ke tattare da wannan yanayi, wasu marasa lafiya na iya buƙatar amfani da bandage na musamman, kayan tallafi, ko ma tiyata domin gyara jijiyoyin da suka lalace.

Alamomin targaɗe

Alamomin targaɗe sun bambanta daga mutum zuwa mutum gwargwadon irin gaɓar da ta samu rauni da kuma tsananin lalacewar da jijiyoyin suka samu. Duk da haka, akwai wasu alamomi da suka fi bayyana a mafi yawan lokuta, kuma su ne suke taimakawa wajen gane cewa mutum na fama da targaɗe.

Ciwo

Ciwo shi ne alamar da aka fi gani bayan samun targaɗe. Yawanci mutum yana jin ciwo ne nan take bayan gaɓar ta juya ko ta karkace. Wasu lokuta ciwon yana iya zama mai sauƙi, amma idan lalacewar ta yi tsanani, ciwon kan kasance mai ƙarfi sosai har ya hana mutum motsi.

Kumburi

Kumburi ma yana daga cikin manyan alamomin targaɗe. Bayan jijiyoyin sun ji rauni, jiki kan tara ruwa da jini a wurin raunin. Wannan ne ke sa wurin ya kumbura. Kumburin kan iya bayyana cikin sauri bayan raunin ya faru, musamman idan jijiyoyin sun tsage sosai.

Sauyin launin fata

A wasu lokuta, fatar da ke kewaye da wurin da aka samu rauni kan sauya launi ta koma ja ko shuɗi. Wannan yana faruwa ne saboda ƙananan jijiyoyin jini da ke ƙarƙashin fata sun fashe, abin da ke haifar da zubar jini a ƙarƙashin fata. Sauyin launin kan fi bayyana bayan wasu sa’o’i ko kwanaki bayan raunin.

Wahalar motsa gaɓa

Rashin iya motsa gaɓa yadda ya kamata wata muhimmiyar alama ce ta targaɗe. Mutum na iya jin cewa gaɓar ta yi rauni ko kuma ta kasa ɗaukar nauyin jikinsa. Wasu kan kasa tafiya, ɗaga abu, ko amfani da gaɓar saboda ciwo da rashin ƙarfi.

Zafi yayin tafiya

Haka kuma, zafi yayin tafiya ko amfani da gaɓa yana daga cikin abubuwan da ake yawan gani. Duk wani motsi da zai matsa wa jijiyoyin da suka ji rauni kan ƙara haddasa ciwo. Saboda haka mutane da yawa kan guji amfani da gaɓar domin rage zafin da suke ji.

Abubuwan da ke ƙara haɗarin samun targaɗe

Akwai wasu abubuwa da suke ƙara yiwuwar mutum ya samu targaɗe. Waɗannan abubuwa na iya kasancewa masu alaƙa da yanayin jiki, irin ayyukan da mutum yake yi, ko kuma muhalli da yake motsawa a ciki. Fahimtar waɗannan abubuwa na taimakawa wajen rage haɗarin samun wannan matsala.

Rashin motsa jiki yana daga cikin abubuwan da ke sa jijiyoyi da tsoka su yi rauni. Lokacin da mutum baya motsa jikinsa akai-akai, gaɓoɓinsa kan rasa ƙarfi da sassauci. Saboda haka idan ya yi wani motsi mai ƙarfi ko ya juya gaɓa ba zato ba tsammani, jijiyoyin na iya yin rauni cikin sauƙi.

Wasanni marasa tsari suna ƙara haɗarin samun targaɗe saboda yawan gudu, tsalle, da saurin canjin motsi da suke tattare da su. ’Yan wasan ƙwallon ƙafa, kwando, volleyball, da masu gudu suna daga cikin mutanen da suka fi samun irin wannan matsala. Haka kuma haɗuwar jiki da sauran ’yan wasa na iya ƙara yiwuwar karkacewar gaɓa.

Tsofaffi ma suna cikin mutanen da suka fi fuskantar targaɗe saboda jijiyoyi da tsoka suna rage ƙarfi yayin da shekaru ke ƙaruwa. Haka kuma daidaiton tafiya na iya raguwa, abin da ke sa su fi saurin faɗuwa ko karkacewa.

Sanya takalmi marasa kyau na iya jawo matsala musamman idan takalman ba su riƙe ƙafa da kyau ko kuma suna da santsi. Irin wannan yanayi kan sa mutum ya zame ko ya karkatar da idon sawunsa cikin sauƙi.

Mutanen da suka taɓa samun targaɗe a baya suna da yiwuwar sake samun irin wannan matsala. Wannan yana faruwa ne saboda jijiyoyin da suka taɓa lalacewa na iya rasa cikakken ƙarfinsu ko da bayan sun warke.

Gajiya ma na daga cikin abubuwan da ke ƙara haɗarin targaɗe. Lokacin da jiki ya gaji, tsoka da jijiyoyi kan kasa aiki cikin daidaito, abin da ke rage ƙarfin jiki wajen kare gaɓoɓi daga motsin da bai dace ba.

Hanyoyin gano targaɗe

Gano targaɗe yana buƙatar tantance irin raunin da mutum ya samu da kuma sanin ko jijiyoyin gaɓa sun lalace sosai. Likitoci suna amfani da hanyoyi daban-daban domin tabbatar da irin matsalar da ake da ita da kuma bambance ta da sauran raunukan gaɓa kamar karaya ko zamewar ƙashi.

• Mataki na farko wajen gano targaɗe shi ne tambayar marar lafiya game da yadda raunin ya faru. Likita kan tambayi ko mutum ya faɗi, ya juya gaɓa, ko ya samu wani bugun jiki. Haka kuma ana tambayar lokacin da ciwon ya fara, irin zafin da ake ji, da ko mutum yana iya motsa gaɓar yadda ya kamata.
• Bayan haka, likita kan iya bincika jiki domin duba kumburi, sauyin launin fata, da yadda gaɓar take motsi. Wani lokaci likita kan taɓa wurin domin gano inda ciwon ya fi tsanani ko kuma akwai alamun rashin daidaiton gaɓa.
• X-ray na daga cikin hanyoyin da ake amfani da su wajen bincike, musamman domin tabbatar da cewa babu karayar ƙashi. Duk da cewa X-ray ba ya nuna jijiyoyi sosai, yana taimakawa wajen ware wasu matsaloli da za su iya kama da targaɗe.
• MRI wata muhimmiyar hanya ce da ake amfani da ita domin ganin jijiyoyi, tsoka, da sauran sassan gaɓa a sarari. Wannan bincike yana taimakawa wajen gano tsagewar jijiyoyi da kuma sanin tsananin lalacewar da aka samu.
• A wasu lokuta kuma, ana amfani da CT Scan idan ana buƙatar ƙarin cikakken hoto na gaɓa, musamman idan akwai zargin matsanancin rauni ko haɗuwar matsaloli da dama a lokaci guda.

Matakan agajin gaggawa

Da zarar mutum ya samu targaɗe, yin agajin gaggawa cikin sauri yana da muhimmanci domin rage ciwo, kumburi, da ƙarin lalacewar jijiyoyi. Ɗaya daga cikin hanyoyin da aka fi amfani da su wajen kula da targaɗe ita ce ka’idar RICE, wadda masana lafiya suka amince da ita a matsayin matakin farko na kula da raunin gaɓa.

Kalmar RICE tana nufin hutawa, sanya ƙanƙara, ɗaure wurin da ya ji rauni, da kuma ɗaga gaɓar sama. Waɗannan matakai suna taimakawa wajen rage kumburi da kare gaɓar daga ƙarin matsala.

Hutawa tana da muhimmanci saboda tana hana ƙarin matsin lamba a kan jijiyoyin da suka ji rauni. Lokacin da mutum ya ci gaba da amfani da gaɓar duk da ciwo, hakan na iya ƙara lalata jijiyoyin. Saboda haka ana shawartar marar lafiya ya rage motsi ko amfani da gaɓar na wani lokaci.

Sanya ƙanƙara a wurin da aka samu rauni yana taimakawa wajen rage kumburi da ciwo. Sanyin ƙanƙara yana rage yawan jinin da ke zuwa wurin, abin da ke taimakawa wajen rage kumburi. Yawanci ana sanya ƙanƙara na mintuna kaɗan a lokaci-lokaci cikin sa’o’in farko bayan raunin.

Ɗaure wurin da ya ji rauni da bandage ko wani abin tallafi yana taimakawa wajen rage kumburi da kuma ba gaɓar ƙarfi. Wannan na hana yawan motsin da zai iya ƙara lalacewar jijiyoyin.

Ɗaga gaɓar sama kuma yana taimakawa wajen rage taruwar ruwa da jini a wurin da aka samu rauni. Lokacin da aka ɗaga gaɓa sama da matakin zuciya, jini kan ragu zuwa wurin, abin da ke taimakawa wajen rage kumburi da zafi.

Hanyoyin magani

Maganin targaɗe yana da danganta da irin tsananin raunin da jijiyoyin gaɓa suka samu. Wasu lokuta targaɗe mai sauƙi na iya warkewa cikin ƴan kwanaki ko makonni idan aka kula da shi yadda ya kamata, yayin da matsanancin targaɗe kan buƙaci kulawar likita ta dogon lokaci. Babban manufar magani ita ce rage ciwo, rage kumburi, mayar da motsin gaɓa, da hana sake samun irin wannan matsala a gaba.

Magungunan rage ciwo suna daga cikin hanyoyin farko da ake amfani da su wajen kula da masu fama da targaɗe. Waɗannan magunguna suna taimakawa wajen rage zafi da kumburi domin marar lafiya ya samu sauƙin motsa gaɓarsa. Wasu magungunan kuma suna taimakawa wajen rage kumburin da ke tattare da lalacewar jijiyoyi. Duk da haka, amfani da magani ya kamata ya kasance ƙarƙashin shawarar ƙwararren ma’aikacin lafiya, musamman idan ciwon ya yi tsanani ko ya daɗe.

Hutu yana da muhimmanci sosai wajen warkar da targaɗe. Lokacin da aka ba gaɓar da ta ji rauni damar hutawa, jijiyoyin da suka lalace kan samu damar gyaruwa a hankali. Ci gaba da amfani da gaɓar da ta ji rauni kafin ta warke na iya ƙara lalata jijiyoyin da kuma jinkirta samun sauƙi.

Bandage ko kayan tallafi na taimakawa wajen riƙe gaɓar cikin daidaito tare da rage motsin da zai iya ƙara lalacewar jijiyoyin. A wasu lokuta, ana amfani da kayan tallafi na musamman domin hana gaɓar karkacewa yayin tafiya ko motsi. Wannan hanya tana taimakawa wajen rage ciwo da ba jijiyoyi damar murmurewa.

Physiotherapy na daga cikin muhimman hanyoyin maganin targaɗe, musamman idan raunin ya yi tsanani ko ya daɗe. Wannan hanya tana amfani da motsa jiki da dabarun kula da gaɓa domin dawo da ƙarfi da motsin jiki yadda ya kamata. Physiotherapy na taimakawa wajen rage taurin gaɓa da kuma inganta yadda mutum zai koma gudanar da harkokinsa na yau da kullum.

Motsa jiki na musamman ma yana da muhimmanci bayan ciwo ya fara raguwa. Ana amfani da wasu nau’ikan motsa jiki domin ƙarfafa tsoka da jijiyoyin da ke kewaye da gaɓar da ta ji rauni. Wannan yana taimakawa wajen dawo da daidaiton motsi da kuma rage yiwuwar sake samun rauni.

A matsanancin hali, musamman idan jijiyoyin sun tsage gabaɗaya, ana iya buƙatar tiyata. Tiyata tana taimakawa wajen gyara jijiyoyin da suka lalace ko mayar da su yadda za su iya riƙe gaɓa daidai. Bayan tiyata, marar lafiya kan buƙaci hutawa da physiotherapy domin cikakken murmurewa.

Matsalolin da targaɗe zai iya haifarwa

Kodayake mutane da yawa suna kallon targaɗe a matsayin ƙaramin rauni, a wasu lokuta yana iya haifar da matsaloli masu ɗorewa idan ba a kula da shi yadda ya kamata ba. Matsalolin na iya shafar motsi, aikin gaɓa, da rayuwar mutum gabaɗaya.

• Ciwo mai ɗorewa yana daga cikin matsalolin da wasu mutane ke fuskanta bayan samun targaɗe. Idan jijiyoyin ba su warke sosai ba ko kuma aka ci gaba da amfani da gaɓar kafin ta murmure, mutum na iya ci gaba da jin ciwo na dogon lokaci musamman yayin tafiya ko motsi.
• Raunin gaɓa wata matsala ce da kan biyo bayan matsanancin targaɗe. Lokacin da jijiyoyin suka lalace sosai, gaɓar na iya rasa ƙarfi da daidaito. Wannan kan sa mutum ya ji kamar gaɓar tana karkacewa ko kasa ɗaukar nauyin jiki yadda ya kamata.
• Matsalar tafiya na iya faruwa musamman idan targaɗe ya shafi idon sawu ko gwiwa. Mutum na iya yin tafiya cikin wahala ko kuma ya kasa tafiya mai nisa saboda ciwo da rashin ƙarfi a gaɓar da ta ji rauni.
• Arthritis wata matsala ce da za ta iya tasowa bayan shekaru, musamman idan gaɓar ta samu matsanancin rauni. Lalacewar jijiyoyi da sauran sassan gaɓa na iya sa gaɓar ta riƙa ciwo ko kumbura lokaci zuwa lokaci.
• Mutanen da suka taɓa samun targaɗe suna da yiwuwar sake samun irin wannan matsala a gaba. Wannan yana faruwa ne saboda jijiyoyin da suka taɓa lalacewa kan rasa cikakken ƙarfi, abin da ke sa gaɓar ta fi sauƙin karkacewa ko juya wa.

Hanyoyin kare kai daga targaɗe

Kariya daga targaɗe na da muhimmanci saboda tana taimakawa wajen rage yiwuwar samun rauni da kuma matsalolin da ke biyo baya. Akwai hanyoyi daban-daban da mutane za su iya amfani da su domin kare gaɓoɓinsu yayin aiki, wasa, ko gudanar da harkokin yau da kullum.

• Yin warming-up kafin wasa ko motsa jiki yana taimakawa wajen shirya tsoka da jijiyoyi domin aiki. Wannan yana sa gaɓoɓi su zama masu sassauci kuma yana rage yiwuwar karkacewa ko miƙewa fiye da yadda ya kamata.
• Sanya takalmi masu kyau yana da muhimmanci musamman ga masu yawan tafiya ko wasa. Takalmi masu kyau suna taimakawa wajen riƙe ƙafa cikin daidaito tare da rage yiwuwar zamewa ko karkatar idon sawu.
• Lazimtar motsa jiki akai-akai yana taimakawa wajen ƙarfafa tsoka da jijiyoyi. Jiki mai ƙarfi yana iya kare gaɓoɓi daga lalacewa yayin motsi ko aiki mai nauyi.
• Guje wa gudu ko tafiya a wurare masu santsi ko marasa kyau yana rage haɗarin faɗuwa da karkacewar gaɓa. A wuraren da ake da laka, ruwa, ko duwatsu, ana buƙatar yin tafiya cikin hankali domin rage yiwuwar samun rauni.
• Cin abinci mai gina jiki ma yana taimakawa wajen lafiyar tsoka, ƙashi, da jijiyoyi. Abinci mai wadatar sinadaran gina jiki kamar calcium da protein yana taimakawa wajen ƙarfafa sassan jiki da rage yiwuwar samun raunuka.

Manazarta

American Academy of Orthopaedic Surgeons. (2022). Sprains, strains, and other soft-tissue injuries.

Cleveland Clinic. (2023, September 20). Sprains: Types, symptoms & treatment. Cleveland Clinic.

Mayo Clinic Staff. (2023). Sprains and strains. Mayo Clinic.

MedlinePlus. (2024). Sprains and strains. U.S. National Library of Medicine.

Sharuɗɗan Editoci

Duk maƙalun da ku ka karanta a wannan taska ta Bakandamiya, marubuta, manazarta da editocinmu ne suka rubuta tare da sa idon kwamitin ba da shawara na ƙwararru. Kuma kowace maƙala da aka buga ta bi muhimman matakai na tantancewa don ganin cewa bayanan dake cikinta sun inganta.

Idan kuma an ga wani kuskure a cikin kowace maƙalarmu, a sanar da mu. Za mu yi bincike sannan mu gyara gwargwadon fahimtarmu.