A ƙarƙashin ruwan Bahar Rum, kusa da gaɓar birnin Mazara del Vallo da ke yammacin tsibirin Sicily na ƙasar Italiya, teku ta tona wani sirri da ta ɓoye tsawon sama da shekaru dubu biyu. A watan Agusta na shekarar 2026 ne aka tabbatar da gano tarkacen wani jirgin ruwa na zamanin tsohuwar Daular Romawa, wanda ake kyautata zaton ya kasance daga tsakanin ƙarni na 2 da na 1 kafin haihuwar Annabi Isa. Jirgin yana kwance a zurfin kusan mita 46, kimanin kilomita 4.8 daga gaɓar Mazara del Vallo. A kewayen tarkacen jirgin akwai ɗaruruwan tsofaffin tukwane na jigilar kaya da ake kira amphorae, mafi yawansu na nau’in da masana ke kira Dressel 1A ne, tare da manyan sassan anga guda biyu da aka yi da abin guba.
Gano wannan jirgi ya zama abin sha’awa ba saboda kawai ya tsufa ba. Muhimmancinsa yana cikin bayanan da yake ƙunshe da su. Jirgin da ya nutse a zamanin Jamhuriyar Roma na iya zama wata shaida kai tsaye game da yadda mutane suka yi amfani da Bahar Rum wajen safarar kayayyaki, yadda aka tsara cinikayya tsakanin yankuna, irin kayayyakin da ake samarwa da sayarwa, da kuma yadda fasahar safarar kaya ta teku take a lokacin daular Romawa ba ta kai matsayin da ta samu daga baya ba.
Abin da a nan shi ne cewa har yanzu binciken bai ƙare ba. Ba a tabbatar da ainihin shekarar da jirgin ya nutse ba, ba a tabbatar da inda ya fito ba, ba a tabbatar da inda yake nufa ba, kuma ba a tabbatar da takamaiman abin da ya sa ya nutse ba. Don haka, wannan bincike ya buɗe ƙofofin tambayoyi da dama waɗanda masana a fannin archaeology za su yi ƙoƙarin amsawa a hankali.
Yadda aka gano jirgin a ƙarƙashin teku
Labarin gano jirgin yana da ban sha’awa domin ba a fara binciken da wata babbar tawaga ta masana tarihi da ke neman jirgin Roma ba. Gano wurin ya faru ne yayin da wasu masu kamun kifi ke nutsewa a ƙarƙashin ruwa suke binciken yankin teku domin shirya gasar kamun kifi ta nutsewa.
Ɗaya daga cikin mutanen da suka fara lura da abin shi ne Giacomo De Mola, ƙwararren mai nutso da kamun kifi a ƙarƙashin ruwa. A lokacin da yake binciken ƙasan tekun tare da Igor Bisulli, na’urar sonar da suke amfani da ita ta nuna wani abu mai kama da dutse a ƙasan teku. De Mola ya ce abin ya kasance kamar wani abu da ya keɓanta daga sauran ƙasan tekun, kuma hakan ya sa yake son ya sauka domin ya ga mene ne.
Lokacin da ya nutse zuwa zurfin da ya kai kusan mita 46, yanayin gani a ƙarƙashin ruwa bai yi kyau ba. A wani ɓangare na saukar tasa, ruwa ya fara zama mai laka da duhu. Da farko abin da ya gani ya yi kama da wani dutse ko tarkacen dutse. Amma yayin da ya kusanta, sai ya fara ganin abubuwa masu siffa irin ta tukwane. A ƙarshe ya gane cewa ba dutse ba ne, amma tarin tsofaffin amphorae ne da suka bazu a ƙasan tekun.
De Mola ya sake fitowa daga cikin ruwa ya sanar da abokin aikinsa abin da ya gani. Bayan ƙarin bincike na farko, aka nemi shawarar ƙwararrun masana a fannin archaeology ta ƙarƙashin ruwa. Daga nan ne aka kai rahoton wurin ga hukumomin da suka dace.Wannan mataki yana da matuƙar muhimmanci. Gano tsohon abu a ƙarƙashin ruwa ba shi ne ƙarshen bincike ba. Dole ne a tabbatar da cewa abin tarihi ne, a rubuta matsayinsa, a tantance abubuwan da ke kewaye da shi, sannan a ɗauki matakan da za su hana lalacewa ko ɓatan shi.
A hukumance, binciken wurin ya haɗa da Nucleo Carabinieri Tutela Patrimonio Culturale na Palermo, Soprintendenza del Mare della Regione Siciliana, da Nucleo Carabinieri Subacquei na Messina, tare da taimakon wani jirgin sintiri na Carabinieri daga Trapani. Ma’aikatar Al’adu ta Italiya ta ce an gudanar da wannan binciken ne bayan samun rahoton daga jama’a.
Wurin da jirgin yake da abin da aka gano
Jirgin yana kusa da Mazara del Vallo, a yammacin Sicily. Ma’aikatar Al’adu ta Italiya ta tabbatar da cewa wurin yana kusan mil uku daga gaɓar teku, a zurfin mita 46. Wannan zurfin ya isa ya sanya binciken wurin ya zama aiki mai buƙatar ƙwarewar masu nutso da kayan aiki na musamman.
A ƙasan tekun an samu ɗaruruwan tukwane. Mafi yawansu an bayyana su a matsayin Dressel 1A, nau’in tukunya wanda ya shahara sosai a zamanin kasuwancin Bahar Rum a ƙarshen zamanin Jamhuriyar Roma. An kuma gano manyan sassan anga guda biyu da aka yi da guba, tare da wani ƙarin tsarin da shi ma aka yi da wannan ƙarfe.
Wasu rahotannin farko sun kiyasta cewa filin da tukwane nau’in amphorae suka mamaye ya kai kusan mita 21 a tsawo da mita 6 a faɗi, yayin da ake iya ganin tarkacen da ke ƙarƙashinsu. Sai dai ya kamata a rarrabe wannan bayanin da bayanin hukuma na Ma’aikatar Al’adu, wadda ta tabbatar da ɗaruruwan amphorae da sauran kayan amma ba ta bayar da cikakken tsarin girman jirgin a cikin sanarwarta ba. Rahotannin gida sun kuma yi bayanin cewa sassan jirgin na katako na iya kasancewa a ƙarƙashin laka da yashi.
Wannan bambanci tsakanin bayanan da aka tabbatar da bayanan farko yana da muhimmanci. A binciken masana fannin archaeology, bai kamata a ɗauki kowane bayani daga shaidar farko a matsayin tabbatacce ba. Ana buƙatar ƙarin bincike kafin a iya cewa ga yadda jirgin yake gabaɗaya.
Lokacin da jirgin ya nutse
Ɗaya daga cikin muhimman bayanan da ke cikin wannan bincike shi ne lokacin da ake tsammanin jirgin ya nutse. Ma’aikatar Al’adu ta Italiya ta sanya shi tsakanin ƙarni na 2 da na 1 kafin haihuwar Annabi Isa. Wannan yana nufin cewa jirgin ya kasance ne a zamanin da ake kira Jamhuriyar Roma, kafin zuwan Daular Romawa da aka fi danganta da Augustus a ƙarshen ƙarni na 1 kafin haihuwar Annabi Isa (A.S).
Wannan bambanci yana da muhimmanci wajen fahimtar tarihin jirgin. Lokacin Jamhuriyar Roma shi ne lokacin da Roma ta faɗaɗa tasirinta a Bahar Rum bayan yaƙe-yaƙe da sauran ƙasashe da al’ummomi. A wannan lokaci, hanyoyin kasuwanci na teku suna da muhimmiyar rawar takawa wajen haɗa yankuna daban-daban.
Sicily kuwa tana da matsayi na musamman. Tsibirin yana tsakanin manyan sassan Bahar Rum, kuma matsayinsa ya ba shi damar shiga hanyoyin sufuri da kasuwanci tsakanin Italiya, Arewacin Afirka da sauran yankunan Bahar Rum. Saboda haka, tsohon jirgin da aka samu kusa da Mazara del Vallo, yana iya zama wata shaida ta zahiri da ke taimaka wa masana fahimtar yadda waɗannan hanyoyin kasuwanci suke aiki a lokacin Jamhuriyar Roma.
Tukwanen amphora na tsohuwar daular Roma
Ɗaya daga cikin abubuwan da suka fi jan hankali a wannan bincike su ne tukwane nau’in amphorae. Amphora kalma ce da ake amfani da ita wajen bayyana wata irin babban tukunya ta yumɓu mai dogon wuya da mariƙa biyu a gefe. An tsara ta musamman domin ɗaukar kayayyaki a yayin tafiya.
A zamanin da, irin waɗannan tukwane sun kasance tamkar mazubai na jigilar kaya. Ana iya amfani da su wajen ɗaukar giya, man zaitun, kayan miya da wasu kayayyaki. Siffar amphora ta taimaka wajen sauƙaƙa ɗauka da jera su yayin jigilar kaya. Saboda haka, idan archaeologist ya sami ɗaruruwan amphorae a cikin ko kusa da tarkacen jirgin ruwa, ba ya kallon su a matsayin tukwane kawai. Yana kallon su a matsayin kayayyakin tattalin arziki da aka yi da yumɓu.
Siffar tukunya na iya taimaka wajen tantance lokacin da aka yi ta. Nau’in yumɓun na iya nuna yankin da aka samar da ita. Alamomin da aka rubuta ko aka buga a kanta na iya ba da ƙarin bayani. Ragowar abin da ya kasance a cikinta na iya taimaka wajen sanin irin kayan da aka ɗauka. A nan ne binciken jirgin Mazara del Vallo yake da muhimmanci sosai.
Mece ce Dressel 1A?
Mafi yawancin tukwanen amphorae da aka samu a wurin an bayyana su a matsayin Dressel 1A. Sunan ya samo asali ne daga tsarin rabe-rabe na amphorae da aka gina bisa siffofinsu. Nau’in Dressel 1 gabaɗaya ya kasance ɗaya daga cikin muhimman nau’ikan amphorae na ƙarshen zamanin Jamhuriyar Roma. Binciken masana a fannin archaeological ya nuna cewa Dressel 1A ta fara bayyana kusan tsakiyar ƙarni na 2 kafin haihuwar Annabi Isa, kuma an samar da nau’ikan Dressel 1 musamman a yammacin tsakiyar Italiya, daga Etruria zuwa Campania. An bayyana wannan nau’i na tukwane a matsayin kayan amfani musamman wajen jigilar giya.
Dressel 1A tana da wasu siffofi da masana za su iya amfani da su wajen gane ta. Tana da ɗan gajeren bakin tukunya mai kusurwa, dogon wuya, kafa mai tsini da mariƙa masu tsawo. Wasu nazarce-nazarce sun nuna cewa tana iya ɗaukar kusan lita 16 zuwa 20. Dressel 1A an fi danganta ta da giya ne saboda shaidun archaeological daga wasu wurare, rubuce-rubucen da aka samu a kan wasu tukwanen da sauran hujjoji. Amma bincike na musamman kan waɗannan tukwane na Mazara del Vallo zai iya zama dole kafin a ce abin da ke cikinsu shi ne giya gabaɗaya.
Abin da amphorae ke nunawa game da kasuwancin Bahar Rum
Idan aka duba tarihin Dressel 1 gabaɗaya, ana ganin yadda giya da sauran kayayyaki suke tafiya daga yankunan samarwa zuwa kasuwanni masu nisa. Binciken archaeological ya nuna cewa Dressel 1 an samar da ita musamman a tsakiya da kudancin Italiya, sannan aka same ta a wurare masu nisa a yammacin Bahar Rum da wasu sassan Turai. Wannan ya nuna cewa ba wai ana samar da giya ne kawai don amfani a kusa da wurin samarwa ba; akwai tsarin kasuwanci da ke iya kai kayan zuwa wurare masu nisa.
Akwai ma wasu bincike da suka nuna cewa rubuce-rubucen da aka samu a kan Dressel 1 sun danganta wasu daga cikinsu da shahararrun nau’ikan giya kamar Falernian da Caecuban. Wannan yana ƙara nuna cewa amphorae suna iya ba da bayanai game da ingancin kaya, asalin kaya da tsarin cinikayya, ba kawai game da mazubin ba. Saboda haka, idan aka gano inda aka samar da amphorae na Mazara del Vallo, za a iya ƙara fahimtar inda jirgin ya samo kayansa.
Idan binciken ya nuna cewa kayayyakin sun fito daga yankin Campania, alal misali, hakan zai iya ba da wata shaida game da alaƙar kasuwanci tsakanin wannan yankin da Sicily. Idan kuma aka gano kayan da suka fito daga yankuna daban-daban, hakan zai iya nuna cewa jirgin yana cikin hanyar kasuwanci mai faɗi wadda ta haɗa tashoshin ruwa da dama.
Sauran abubuwa da aka gano
Wasu rahotannin farko daga mutanen da suka binciki wurin sun nuna cewa akwai wasu nau’ikan amphorae ban da Dressel 1A, ciki har da abubuwan da aka danganta da Lamboglia 2, wasu nau’in amphorae na Arewacin Afirka da kuma wani nau’in da aka kira Neo-Punic. Waɗannan bayanai ba su fito a cikin sanarwar farko ta Ma’aikatar Al’adu ta Italiya ba, don haka ya dace a ɗauke su a matsayin bayanan farko da ke buƙatar ƙarin tabbatarwa ta masana tarihi. Idan bincike na gaba ya tabbatar da cewa waɗannan nau’ikan sun kasance cikin kaya guda, hakan zai zama muhimmin bayani sosai.
Dalili shi ne, idan jirgi ɗaya yana ɗauke da kayayyaki daga wurare daban-daban, hakan na iya nuna cewa kasuwancin Bahar Rum ba tsarin kasuwancin wuri ɗaya zuwa wuri ɗaya ba ne kaɗai. Zai iya kasancewa akwai tashoshin ruwa da yawa, dillalai, masu saye, masu ɗaukar kaya da kuma hanyoyin sake rarraba kayayyaki. A wannan yanayin, jirgin Mazara del Vallo zai iya taimaka wajen fahimtar hanyar sadarwar kasuwanci.
Anga biyu na guba
Bayan tukwanen amphorae, an kuma gano manyan sassan anga guda biyu da aka yi da guba. An kuma samu wani ƙarin tsarin gubar a wurin. Ma’aikatar Al’adu ta Italiya ta tabbatar da kasancewar waɗannan abubuwa a cikin sanarwarta.
Anga wani muhimmin kayan jirgin ruwa ne domin yana taimakawa wajen riƙe jirgi a wuri guda lokacin da ma’aikatan jirgin suke son tsayawa. A fannin tarihi, irin waɗannan kayan na iya taimakawa wajen fahimtar fasahar jirgin da kuma samar da ƙarin shaidar cewa abubuwan da aka samu suna da alaƙa da jirgin ruwa, ba tarin kayan da suka taru a teku ba. Amma har yanzu ana buƙatar ƙarin bincike domin sanin cikakken tsarin anga ɗin da kuma yadda yake da alaƙa da jirgin.
Me ya sa jirgin ya nutse?
Wannan na daga cikin manyan tambayoyin da har yanzu ba su da amsar ƙarshe. A yanzu, abin da aka tabbatar shi ne cewa jirgin ya nutse, tarkacensa yana ƙarƙashin teku, kuma kayansa sun kasance a wurin na sama da shekaru 2,000. Amma ba a bayyana a hukumance takamaiman abin da ya sa jirgin ya nutse ba.
Akwai wani bayani daga Giacomo De Mola da ya nuna yiwuwar cewa canjin yanayin ƙasan teku ya taimaka wajen bayyana wasu amphorae da suka daɗe a ƙarƙashin laka. Ya kuma danganta wannan yiwuwar da manyan motsin ruwa da suka faru a yankin. Amma wannan hasashe ne daga wanda ya gano wurin, ba daga binciken masana ilimin tarihi ba.
Wannan bambanci yana da muhimmanci domin fannin tarihi yana aiki da hujja. Wataƙila binciken da za a yi nan gaba zai gano alamun karo, fashewar jirgin, matsalar kaya, guguwa ko wani dalili dabam. Amma har sai an samu wannan shaida, ya fi dacewa a bar tambayar a buɗe.
Jirgin ruwa a matsayin shaidar rayuwar mutanen Zamanin Roma
Tsohon jirgin ruwa yana ba da wani nau’in tarihi da rubuce-rubucen littattafai ba sa iya bayarwa koyaushe. Rubutaccen tarihi na iya gaya mana sunayen sarakuna, yaƙe-yaƙe, dokoki da manyan abubuwan siyasa. Amma jirgin da ya nutse na iya gaya mana irin kayayyakin da mutane suke ɗauka, yadda suke tattara su, yadda suke jigilar su da kuma irin hanyoyin da tattalin arzikinsu yake bi.
Idan aka yi la’akari da ɗaruruwan tukwanen amphorae da aka samu a Mazara del Vallo, za a iya kallon jirgin a matsayin wani kundin tattalin arziki da aka daskare a lokaci. Kowace tukunya tana da tambayoyi. Ina aka yi ta? Me aka saka a cikinta? Wane ne ya mamallakin kayan? Ina aka nufa da su? Me ya sa aka ɗora su a wannan jirgin? Shin an sayar da su ne kai tsaye, ko jirgin zai kai su wata babbar tashar kasuwanci ne domin a sake rarraba su? Wasu daga cikin amsoshin na iya kasancewa cikin yumɓun tukwanen kansu.
Yadda masana tarihi za su gano asalin kayayyakin
Masana ba sa dogara da kallon siffar tukunya kawai. Ana iya bincikar sinadaran yumɓun domin kwatanta su da kayan da aka samu a wuraren samarwa. Ana iya bincikar ragowar abubuwan da suka kasance a cikin tukunya. Ana iya nazarin alamomi, tambura ko rubuce-rubuce a jikin amphorae. Wannan shi ne dalilin da ya sa yake da muhimmanci kada a kwashe kayan daga wurin ba tare da cikakken tsarin bincike ba.
Idan aka ɗauki amphora ɗaya kawai aka kai ta gidan tarihi, za a iya sanin cewa tsohuwar tukunya ce. Amma idan an san ainihin inda take a cikin tarkacen jirgin, abin da ke kusa da ita, yadda aka jera ta, da sauran kayan da ke kewaye da ita, za a iya samun ƙarin labari. A fannin tarihi, wurin da aka samu abu wani lokaci yana da darajar bayanai kamar abin da aka samu kansa.
Fasahar binciken tarihi a ƙarƙashin ruwa
Binciken tarkacen jirgin da yake zurfin mita 46 ƙarƙashin ruwa ba abu ne mai sauƙi ba. Masu bincike suna fuskantar matsin lamba daga ruwa, duhu, laka, motsin igiyar ruwa da ƙarancin lokacin da mai nutso zai iya yin aiki cikin aminci. Saboda haka, binciken tarihi a ƙarƙashin ruwa ya dogara da fasahohi kamar sonar, kyamarorin ƙarƙashin ruwa, tsarin taswirar wurin, na’urorin gano abubuwa da kuma hanyoyin ƙirƙirar hoton dijital na tarkacen jirgi.
Abin da ya faru a Mazara del Vallo ya nuna muhimmancin fasahar zamani. De Mola ya gano alamar farko ne ta hanyar na’urar sonar yayin da yake neman wuraren da suka dace da kamun kifi. Abin da aka yi amfani da shi domin wani aiki na wasanni ya zama hanyar gano wani muhimmin wurin tarihi. Wannan ya nuna cewa fasaha ba ta canja ayyukan binciken tarihi kawai ba; ta kuma canja yadda ake gano abubuwan da suka ɓoye a cikin teku.
Abin da ya sa ba a ɗauke kayan da aka gano daga wurin ba
Da zarar an cire wani abu daga wurin da yake, ana iya rasa dangantakarsa da sauran abubuwan da ke kusa da shi. Bugu da ƙari, wasu kayan da suka daɗe cikin ruwa suna iya buƙatar kulawa ta musamman bayan an fito da su. Itace, ƙarfe da wasu abubuwa na iya lalacewa cikin sauri idan ba a kula da su yadda ya kamata ba. Saboda haka, matakin farko da hukumomin Italiya suka bayyana shi ne ƙarin rubuta bayanan wurin, bincike da kare shi. Soprintendenza del Mare za ta ci gaba da nazarin yanayin tarihi na wurin tare da ɗaukar matakan kariya.
Barazanar ɓatan kayan tarihi a ƙarƙashin ruwa
Tsohon jirgin da ke ɗauke da ɗaruruwan amphorae na iya zama abin sha’awa ga masu buƙatar kayan tarihi. Amphorae irin waɗannan suna da darajar tarihi, kuma idan aka cire su daga wurinsu ba bisa ƙa’ida ba, ba wai an sace tukunya kawai ba ne; an sace wani ɓangare na bayanan da ke taimakawa wajen fahimtar tarihin wurin. Wannan shi ne dalilin da ya sa hukumomin kula da kayan tarihi suke taka muhimmiyar rawa bayan gano irin wannan wuri.
A wurin Mazara del Vallo, aikin Carabinieri da Soprintendenza del Mare bai tsaya kan tabbatar da gano jirgin ba. Aikin ya haɗa da tabbatar da yanayin wurin da kuma kare shi yayin da bincike ya ci gaba.
Sicily da matsayinta a hanyoyin kasuwancin Bahar Rum
Ba za a fahimci muhimmancin wannan jirgi sosai ba tare da fahimtar matsayin Sicily ba. Sicily tana tsakiyar Bahar Rum, kusa da hanyoyin da suka haɗa yankin Italiya da Arewacin Afirka da sauran sassan tekun. Saboda wannan matsayi, tsibirin ya kasance muhimmiyar mahadar al’ummomi da tattalin arziki tun kafin zamanin Roma.
A lokacin Jamhuriyar Roma, faɗaɗar ikon Roma ta ƙara haɗa yankuna daban-daban cikin tsarin siyasa da tattalin arziki guda. Kayayyaki suka fara yawo tsakanin yankuna masu nisa, kuma amphorae suna daga cikin manyan shaidun da masana tarihi ke amfani da su wajen bin diddigin wannan zirga-zirga.
Binciken Roman Sicily Project ya yi amfani da kayan tukwane da amphorae domin nazarin samar da kayayyaki, shigowar kaya da dangantakar Sicily da sauran sassan Bahar Rum. Wannan ya nuna yadda kayan da aka samu daga ɓangaren tarihi za su iya taimakawa wajen sake gina tsarin tattalin arziki na zamanin da. Saboda haka, jirgin Mazara del Vallo ya shiga cikin babban labari: labarin Bahar Rum a matsayin babbar hanyar haɗa mutane, kayayyaki da al’adu.
Abin da binciken zai iya ƙara bayyanawa nan gaba
A halin yanzu, akwai wasu tambayoyi da har yanzu ba a amsa su ba. Ba a san ainihin shekarar nutsewar jirgin ba. Ba a tabbatar da tashar da ya fito ba. Ba a tabbatar da tashar da yake nufa ba. Ba a tabbatar da ainihin abin da ya sa ya nutse ba. Ba a kuma kammala nazarin dukkan nau’ikan amphorae da kayan da ke wurin ba. Amma waɗannan tambayoyi ne da za su iya jagorantar binciken gaba.
Nazarin yumɓun amphorae zai iya nuna wurin da aka samar da su. Nazarin ragowar abin da ke cikin tukwanen zai iya nuna irin kayan da aka ɗauka. Nazarin anga da sauran kayan jirgin zai iya ƙara bayyana fasahar jirgin. Nazarin yadda kayan suke a ƙasan teku zai iya taimaka wajen fahimtar yadda jirgin ya nutse.
Idan aka samu isassun shaidu, wata rana masana za su iya sake gina wani ɓangare na tafiyar wannan jirgin: daga ina ya tashi, irin kayayyakin da ya ɗauka, inda yake nufi da abin da ya faru kafin ya ƙare a ƙasan Bahar Rum. A wannan ma’ana, binciken ba wai kawai ya gano jirgi ba ne. Ya gano tambayoyi da za su iya haifar da sabon binciken tarihi.
Darusa daga gano jirgin game da tarihi
Wannan bincike ya kuma kawo wata muhimmiyar fahimta game da yadda ake sanin abubuwan da suka faru a baya. Tarihi ba ya dogara da littattafai kawai. Wani lokaci abu mafi muhimmanci yana kwance ƙarƙashin ruwa, a cikin ƙasa, ƙarƙashin laka ko a cikin rugujewar tsohon gini.
Jirgin Mazara del Vallo yana ba da misali mai ƙarfi. Ba mu da cikakken labarin mutanen da suka kasance a cikin jirgin. Ba mu san sunayensu ba. Ba mu san abin da suka tattauna a ranar tafiyar ba. Amma kayan da suka bari suna iya taimaka mana mu fahimci duniyar da suka rayu a cikinta.
Tukwanen suna magana game da ciniki. Anga tana magana game da jirgin. Asalin yumɓu yana iya magana game da samarwa. Wurin da jirgin yake kuma yana magana game da hanyar teku. Wannan shi ne ƙarfin ilimin tarihi: ta amfani da abubuwan da suka tsira, yana ƙoƙarin sake gina abin da ya ɓace daga ƙwaƙwalwar ɗan Adam.
Gano tarkacen jirgin ruwa na zamanin Jamhuriyar Roma a kusa da Mazara del Vallo a Sicily ya buɗe wani sabon shafi na binciken tarihin Bahar Rum. Jirgin, wanda ake kyautata zaton ya kasance daga tsakanin ƙarni na 2 da na 1 kafin haihuwar Annabi Isa, yana kwance a zurfin mita 46, tare da ɗaruruwan amphorae, mafi yawansu na nau’in Dressel 1A, da manyan sassan anga guda biyu na guba.
A ƙarshe, abin da wannan jirgin yake tunasar da mu shi ne cewa teku ba kawai hanyar zirga-zirga ba ce. A wasu lokuta tana zama taskar tarihi. Abin da mutane suka rasa sama da shekaru dubu biyu da suka gabata, ruwa ya adana shi har zuwa lokacin da fasahar zamani da hangen nesa na ɗan Adam suka sake gano shi.
Manazarta
Aikman, I., & Swaby, M. (2026, August 9). Ancient Roman shipwreck discovered off Sicily coast. BBC News.
Ministero della Cultura. (2026, August 8). Archeologia, relitto romano al largo di Mazara del Vallo. Ministero della Cultura della Repubblica Italiana.
Pinto, F. (2026, August 9). Ancient Roman shipwreck with hundreds of amphorae found off Sicily. Euronews.
Tyers, P. A. (1996). Dressel 1 amphoras. Internet Archaeology.
Sealey, P. R. (2015). The amphoras. Internet Archaeology.
Kent Archaeological Society. (2024). Republican Dressel 1 amphorae from East Wear Bay, Folkestone. Kent History & Archaeology.
Museo Galileo. (2023). Dressel 1B wine amphora. Museo Galileo – Institute and Museum of the History of Science.
Sharuɗɗan Editoci
Duk maƙalun da ku ka karanta a wannan taska ta Bakandamiya, marubuta, manazarta da editocinmu ne suka rubuta tare da sa idon kwamitin ba da shawara na ƙwararru. Kuma kowace maƙala da aka buga ta bi muhimman matakai na tantancewa don ganin cewa bayanan dake cikinta sun inganta.
Idan kuma an ga wani kuskure a cikin kowace maƙalarmu, a sanar da mu. Za mu yi bincike sannan mu gyara gwargwadon fahimtarmu.