Ƙari, wanda a Turance ake kira tumour ko tumor, wani yanayi ne da ke faruwa lokacin da wasu ƙwayoyin halitta a cikin jiki suka fara yawaita fiye da yadda ya kamata har su samar da wani tari ko dunƙule na nama. Wannan yawaitar ƙwayoyin halitta na iya kasancewa cikin tsari marar haɗari ko kuma cikin yanayi mai haɗari wanda zai iya rikiɗewa zuwa cutar daji. Saboda haka, ƙari ba cuta ɗaya ba ce, wata alama ce ta rikicewar tsarin rabuwar ƙwayoyin halitta a jiki.
A fannin ilimin lafiya, ana kallon ƙari a matsayin sakamakon rashin daidaiton tsarin girma da mutuwar ƙwayoyin halitta. A yanayi na al’ada, ƙwayoyin halitta suna girma, suna rabuwa, sannan su mutu idan aikinsu ya ƙare domin ba wa sababbin ƙwayoyin halitta dama. Amma idan wannan tsari ya lalace, ƙwayoyin halittar kan ci gaba da taruwa ba tare da tsayawa ba, abin da ke haifar da samuwar ƙari. Wannan ne ya sa ake ɗaukar ƙari a matsayin wata alama ta matsala a tsarin kula da cigaban ƙwayoyin halittar jiki.
Yana da muhimmanci a bambance tsakanin ƙari da kumburi, domin mutane da yawa kan rikita su. Kumburi yawanci yana faruwa ne sakamakon taruwar ruwa, jini, ko kumburin nama saboda rauni ko kamuwa da cuta. Yana iya raguwa bayan an magance dalilin da ya haddasa shi. Ƙari kuwa, taruwar ƙwayoyin halitta ne da ya samo asali daga yawaitarsu ba bisa ƙa’ida ba, kuma sau da yawa ba ya gushewa sai an yi magani. Saboda haka, duk da cewa duka biyun na iya bayyana a matsayin wani abu da ya kumbura a jiki, asalin samuwarsu da yanayin tasirinsu sun bambanta matuƙa.
Haka kuma, kalmar neoplasm tana nufin “sabon tsiro” na ƙwayoyin halitta wanda jiki ba ya sarrafuwa yadda ya kamata. Wannan kalma ta fi bayyana a fannin kimiyya domin tana nuni da cewa an samu sabon girma na nama wanda ya kauce wa tsarin daidaitaccen rarrabuwar ƙwayoyin halittar jiki. Neoplasm na iya zama marar haɗari ko mai haɗari, kuma wannan rarrabewa na taimakawa wajen tantance irin maganin da ya dace da kuma yiwuwar haɗarin da ke tattare da shi.
Yadda ƙari ke samuwa
Samuwar ƙari yana farawa ne lokacin da ƙwayoyin halitta suka daina bin tsarin da jiki ya tsara na rabewa da mutuwa. A al’ada, akwai wasu siginogi a jiki da ke sarrafa lokacin da ƙwayoyin za su girma ko su daina girma. Idan aka samu matsala a cikin wannan tsarin—musamman sakamakon sauye-sauye a cikin DNA—ƙwayoyin halitta za su iya fara rabewa ba tare da tsari ba. Da zarar hakan ta faru, sai ƙwayoyin su taru a wuri guda su samar da ƙari.
Wannan yanayi na yawaitar ƙwayoyin halitta ba bisa ka’ida ba yana iya faruwa a kusan kowanne sashi na jiki, kamar fata, ƙashi, ƙwaƙwalwa, nono, hanta, ko mahaifa. Wani lokaci ƙarin kan kasance a wuri guda kawai ba tare da ya yaɗu ba, yayin da a wasu lokuta zai iya mamaye sauran sassan jiki ta hanyar jini ko hanyoyin lymph. Wannan bambanci shi ne ke sa wasu ƙarin su kasance marasa haɗari, wasu kuma su kasance masu tsanani.
Fahimtar yadda ƙari ke samuwa yana da muhimmanci sosai a fannin lafiya saboda yana taimakawa wajen gano cuta da wuri, tsara hanyoyin magani, da kuma hana rikiɗewar wasu ƙarin zuwa cutar daji. Masana lafiya suna amfani da wannan ilimi wajen tantance ko ƙari yana da haɗari ko babu, da kuma irin tasirin da zai iya yi wa gaɓoɓin jiki. Hakan yana ba da damar ɗaukar matakan da suka dace tun kafin matsalar ta tsananta.
Bugu da ƙari, nazarin ƙari yana da matuƙar muhimmanci ga binciken hanyoyin rigakafi da na magani. Fahimtar abubuwan da ke haddasa samuwar ƙari—kamar gado, gurɓataccen muhalli, sinadarai masu cutarwa, ko wasu ƙwayoyin cuta—na taimaka wa masana wajen samar da ingantattun hanyoyin kariya. Haka kuma, cigaban bincike a kan ƙari ya taimaka wajen bunƙasa sababbin hanyoyin magani irin su chemotherapy, radiotherapy, da targeted therapy, waɗanda suke ceton rayuka da dama a duniya.
Fahimtar ƙari a ilimin kimiyya
Tun a tsohon zamani, masana da likitoci sun lura da samuwar wasu nau’o’in dunƙulewa ko ƙuraje a jikin mutane, amma ba su da cikakkiyar fahimta game da asalinsu. A zamanin tsoffin Masarawa da Helenawa, ana kallon irin waɗannan ƙurajen a matsayin wata matsala ta ruwan mugunya ko sinadarai da suka rikice a jiki. Masanin likitanci ɗan ƙasar Girka, Hippocrates, ya yi amfani da kalmar karkinos domin bayyana wasu ƙuraje masu kama da ƙaguwa, musamman waɗanda suka yi jijiyoyi a gefensu. Wannan shi ne tushen kalmar kansa da ake amfani da ita a yau.
A wancan lokaci, fahimtar ƙari ta dogara ne da tsohuwar ka’idar humoral theory, wadda ta ce jiki yana da nau’ikan ruwa guda huɗu: jini, mugunya launin rawaya ko baƙi, da phlegm. Ana zaton cewa yawaitar launin baƙi ne ke haifar da ƙari mai hatsari. Duk da cewa wannan fahimta ba ta dace da ilimin kimiyya na yau ba, ta kasance mataki na farko a tarihin nazarin cututtukan ƙari.
Saboda ƙarancin ilimin cikin jiki a wancan lokaci, ba a iya tantance bambanci tsakanin ƙari marar haɗari da mai haɗari yadda ya kamata ba. Hakan ya sa hanyoyin magani suka taƙaita ga amfani da ganyayyaki, ƙone wurin da naman ya kumburo, ko cire ƙarin ta hanyar tiyata mai sauƙi. Duk da rashin cigaban fasaha, waɗannan tsoffin bincike sun aza tubalin fahimtar ƙari a fannin likitanci.
Cigaban bincike kan ƙari a zamanance
Cigaban bincike kan ƙari ya samu gagarumin sauyi ne daga ƙarni na sha tara zuwa na ashirin, lokacin da ilimin ƙwayoyin halitta da na microscopes suka bunƙasa. Masana sun fara gano cewa ƙari yana samuwa ne daga yawaitar ƙwayoyin halitta da suka kauce wa tsarin daidaitaccen tsarin rabewa. Wannan sabuwar fahimta ta kawar da tsohuwar fahimtar da ke da alaƙa da ruwan mugunya, ta maye gurbinta da bayani mai tushe a kan ƙwayoyin halitta da tantanin jiki.
Da bunƙasar ilimin genetics, masana sun fahimci cewa sauye-sauye a cikin DNA na taka muhimmiyar rawa wajen samuwar ƙari. An gano cewa wasu ƙwayoyin halitta (genes) na da alhakin sarrafa girman cell, kuma idan waɗannan sun lalace, ƙwayoyin za su fara yawaita ba tare da tsari ba. Wannan bincike ya sauya yadda ake kallon ƙari, daga wata alama ta zahiri zuwa wata matsala ta tsarin halittar cell.
A ƙarni na ashirin da ɗaya, bincike kan ƙari ya kara zurfi ta hanyar amfani da fasahohin zamani kamar molecular biology, genomic sequencing, da immunotherapy. Waɗannan hanyoyi sun ba da damar gano nau’in ƙari daidai, fahimtar yadda yake aiki, da kuma samar da magunguna na musamman da suka dace da yanayin marar lafiya. Wannan cigaba ya ƙara yawan damar warkarwa da rage mace-macen da ƙari ke haddasawa.
Sauye-sauyen da ke faruwa a cikin cell
Samuwar ƙari ba kawai sakamakon yawaitar ƙwayoyin halitta ba ne, har ila yau yana da nasaba da sauye-sauyen da suke faruwa a cikin ƙwayoyin kansu. Waɗannan sauye-sauye na iya canja girma, aiki, da tsarin cell, ta yadda za su kauce wa yadda aka saba. Daga cikin muhimman irin waɗannan canje-canje akwai hyperplasia, hypertrophy, da anaplasia, waɗanda ke nuna matakai daban-daban na sauyin ƙwayoyin halitta.
Hyperplasia
Hyperplasia yana nufin ƙaruwa a yawan ƙwayoyin halitta a cikin wani nama ko gaɓa. Wannan yana faruwa ne idan ƙwayoyin suna rabuwa fiye da yadda aka saba, amma har yanzu suna bin tsarin yadda aka saba. Wato, cells ɗin suna da kamanni da aiki irin na ƙwayoyin da suka fito daga gare su, sai dai kawai adadinsu ya ƙaru.
A wasu lokuta, hyperplasia na iya zama dalilin hulɗar jiki ga wani yanayi na al’ada, kamar yadda ƙwayoyin mahaifa ke ƙaruwa a lokacin ɗaukar ciki. Amma idan wannan ƙaruwa ta wuce kima ko ta ci gaba ba tare da buƙata ba, tana iya zama matakin farko na samuwar ƙari. Duk da cewa hyperplasia ba lallai ne ya zama ciwon daji ba, yana iya samar da yanayi da ke bai wa ƙari damar samuwa idan matsalar ta ci gaba.
Hypertrophy
Hypertrophy yana nufin ƙaruwa a girman ƙwayoyin halitta maimakon ƙaruwa a yawansu. A wannan yanayin, cells ba sa ƙaruwa ta hanyar rabewa, sai dai kowanne cell yana ƙara girma fiye da yadda yake a da. Wannan yana haifar da faɗaɗa girman nama ko gaɓa.
Wannan sauyi kan faru a wasu lokuta na al’ada, kamar yadda tsokar zuciya ko tsokokin jiki ke ƙaruwa sakamakon motsa jiki. Amma idan ya kasance ba bisa ƙa’ida ba, yana iya nuna matsala a tsarin kula da girman cell. Duk da cewa hypertrophy ba shi ne kai tsaye yake haifar da ƙari ba, yana nuna cewa tsarin daidaiton girman cell na iya lalacewa, abin da zai iya taimakawa wajen samuwar ƙari.
Anaplasia
Anaplasia wani mummunan sauyi ne da ke faruwa lokacin da ƙwayoyin halitta suka rasa siffofinsu na al’ada gabaɗaya. Cells masu irin wannan yanayi ba sa kama da ƙwayoyin asali da suka fito daga gare su, kuma suna nuna rashin daidaito a girma, siffa, da aiki. Wannan na nuna cewa ƙwayoyin sun lalace sosai har sun kauce wa tsarin halittarsu na asali.
A ilimin pathology, anaplasia na daga cikin manyan alamomin ƙari mai haɗari. Cell masu anaplasia suna saurin rabewa, ba sa yin aiki kamar yadda ya kamata, kuma sau da yawa suna iya mamaye nama na kusa da su. Wannan yanayi yana nuna matakin da ƙari ke iya rikiɗewa zuwa ciwon daji mai tsanani.
Tasirin lalacewar DNA ga samuwar ƙari
DNA shi ne ke ɗauke da umarnin yadda ƙwayoyin halitta za su rayu, su girma, da kuma yadda za su mutu. Duk wani sauyi ko lalacewa a cikin wannan tsarin na iya kawo matsala a yadda sel ke aiki. Idan wani ɓangare na DNA da ke sarrafa rabuwar cell ya lalace, ƙwayoyin na iya fara girma ba tare da kulawa ba.
Wannan lalacewar na iya samuwa ta hanyoyi daban-daban, kamar gado daga iyaye, gurɓataccen muhalli, hasken radiation, ko sinadarai masu cutarwa. A wasu lokuta kuma, kuskure na iya faruwa yayin rabuwar cell, wanda zai janyo canji a cikin DNA. Idan jiki bai gyara wannan kuskure ba, zai iya zama tushen samuwar ƙari.
Nau’o’in ƙari
Ƙari marar haɗari
Ƙari mara haɗari wani nau’in ƙari ne da ke samuwa sakamakon taruwar ƙwayoyin halitta amma ba ya mamaye sauran tantanin jiki kuma ba ya bazuwa zuwa wasu sassan jiki. Yana iya girma a hankali, amma yawanci yana kasancewa a wuri guda ba tare da ya zama barazana kai tsaye ga rayuwa ba.
Ɗaya daga cikin manyan halayensa shi ne cewa ƙwayoyinsa suna kama da ƙwayoyin halitta na,al’ada. Wato, suna da tsarin da ya kusa da na asalin naman da suka fito daga gare shi. Sau da yawa yana da iyaka a fili, kuma wannan yana sa a iya cire shi cikin sauƙi ta hanyar tiyata. Duk da cewa ba ya zama ciwon daji, idan ya yi girma sosai zai iya matsa wa wasu gaɓoɓi ko jijiyoyi, ya jawo matsaloli.
Misalan irin wannan ƙari sun haɗa da lipoma, wanda ƙari ne da ke samuwa daga kitse, da fibroma, wanda ke samuwa daga nama mai ɗaure gaɓoɓi. Waɗannan ƙari yawanci ba su da haɗari, amma ana iya cire su idan sun jawo matsala.
Ƙari mai yiwuwar zama ciwon daji
Wannan nau’in ƙari yana nufin yanayin da ƙwayoyin halitta suka fara nuna sauye-sauye da ba na al’ada ba, amma har yanzu ba su kai matsayin cikakken ciwon daji ba. Wato, akwai yiwuwar su rikiɗe su zama ƙari mai hatsari idan ba a gano su da wuri ba.
Muhimmancin wannan nau’in ƙari yana cikin damar rigakafi da yake bayarwa. Idan an gano shi tun da wuri, ana iya ɗaukar matakan magani domin hana shi rikiɗewa zuwa ciwon daji. Wannan shi ya sa binciken wuri da gwaje-gwaje suke da matuƙar muhimmanci.
A fannin lafiya, gano ƙari mai yiwuwar zama ciwon daji yana taimaka wa likitoci su yi saurin ɗaukar mataki. Wannan na rage haɗarin ci gaba zuwa matakin da zai zama mai wahalar magani.
Ƙari mai haɗari
Ƙari mai hatsari shi ne nau’in ƙarin da ƙwayoyinsa ke girma ba tare da tsari ba kuma suna iya mamaye tantanin jiki da ke kusa. Wannan shi ne abin da ake kira kansa, domin irin wannan ƙari yana da ikon lalata gaɓoɓi da kawo barazana ga rayuwa.
Alaƙarsa da ciwon daji tana da ƙarfi, domin duk wani malignant tumour ana ɗaukar shi a matsayin nau’in ciwon daji. Ƙwayoyin halittarsa ba sa bin tsarin al’ada, suna saurin rabewa, kuma ba sa mutuwa kamar yadda ya kamata. Wannan yana ba su damar girma cikin sauri da kuma lalata sassan jiki.
Ɗaya daga cikin mafi haɗarin siffofinsa shi ne ikon bazuwa zuwa wasu sassan jiki, wanda ake kira metastasis. Wannan na faruwa ne lokacin da wasu ƙwayoyin ƙarin suka rabu daga asalin wurin da suka fara, sannan su shiga cikin jini ko hanyoyin ƙofofin gashi su isa wani sashe na jiki. Da zarar sun isa can, sai su fara samar da sabon ƙari. Wannan bazuwar ita ce ke sa ƙari mai haɗari ya zama mai matuƙar wahalar magani kuma babban barazana ga rayuwa.
Siffofin ƙari
Girma ba tare da kulawar jiki ba
Ɗaya daga cikin manyan siffofin ƙari shi ne yadda ƙwayoyin halitta ke girma ba tare da bin kulawa ko umarnin da jiki ke bayarwa ba. A yanayi na al’ada, jiki yana da cikakken tsari da ke sarrafa yadda ƙwayoyin halitta ke girma da rabewa, domin tabbatar cewa sabbin ƙwayoyi suna samuwa ne gwargwadon buƙata kawai. Wannan tsari yana kare jiki daga yawaitar cells fiye da kima. Amma a lokacin da ƙari ke samuwa, waɗannan ƙwayoyin suna guje wa wannan kulawa, su ci gaba da girma ba tare da iyaka ba.
Wannan girma marar tsari yana sa ƙwayoyin su taru su samar da wani dunƙule ko wani nau’in nama da ba a buƙata a jiki. Wannan shi ne babban bambanci tsakanin ƙari da girman ƙwayoyin halitta na al’ada. A girman al’ada, jiki yana iya dakatar da rabuwar sel idan ya kai matakin da ake buƙata, amma a ƙari wannan ikon yana raguwa ko ya gushe gabaɗaya.
Mamaye gabobin da ke kusa
Wata muhimmiyar sifa ta wasu ƙari, musamman masu hatsari, ita ce ikon mamaye gabobin da ke kusa da wurin da ƙarin ya fara samuwa. Wannan yana nufin cewa ƙwayoyin ƙarin ba sa tsaya a iyakar wurinsu kawai, sai dai suna kutsawa cikin kyallen jiki da ke maƙwabtaka da su, suna ci gaba da yaɗuwa a hankali.
Lokacin da ƙari ya mamaye gabobin da ke kusa, yana iya hana su gudanar da aikinsu yadda ya kamata. Misali, idan ƙari ya taso a cikin hanta ko huhu, yana iya matsa wa kyallen jikin waɗannan gabobi, ya hana su aiki yadda ya dace. Wannan mamayewa kan jawo ciwo, matsin lamba, da lalacewar gabobin jiki. Wannan shi ne abin da ya bambanta ƙari mai hatsari da mara hatsari, domin ƙari mara hatsari yawanci yana kasancewa ne a kulle ba tare da kutsawa cikin nama na kusa ba.
Lalata tantanin jiki
Yayin da ƙari ke girma ko mamaye naman da ke kusa, yana iya lalata tantanin jikin da ya kewaye shi. Wannan lalacewa na faruwa ne sakamakon matsin lamba da ƙari ke yi wa nama, ko kuma ta hanyar kutsawar ƙwayoyin ƙari cikin tsarin tantanin jiki. A sakamakon haka, ƙwayoyin halitta na asali suna lalacewa ko mutuwa.
Lalata tantanin jiki na iya shafar yadda wani sashi na jiki yake aiki. Idan ƙari ya lalata tantanin hanta, aikin tace guba da sarrafa sinadarai zai ragu. Idan ya lalata tantanin huhu, numfashi zai samu matsala. Wannan yana nuna cewa illar ƙari ba kawai samuwar dunƙulen nama ba ce, tana illata tsarin tantani da gaɓoɓin da ke da muhimmanci ga rayuwa.
Bazuwa zuwa sauran sassan jiki
Daga cikin siffofi mafi haɗari na ƙari akwai ikon bazuwa zuwa sauran sassan jiki, wanda ake kira metastasis. Wannan yana faruwa ne lokacin da wasu ƙwayoyin ƙarin suka ɓalle daga asalin wurin da ƙarin ya fara, su shiga cikin jini ko hanyoyin ƙofofin gashi, sannan su isa wani sashe na jiki su fara sabon girma.
Wannan bazuwa na iya kai ƙari zuwa gaɓoɓi masu nisa kamar hanta, huhu, ƙashi, ko kwakwalwa. Da zarar ƙwayoyin ƙari sun isa sabon wuri, sai su fara samar da sabon ƙari wanda zai sake lalata wannan sabon sashe. Wannan shi ne dalilin da ya sa ƙari mai haɗari ke zama mai tsananin haɗari, domin ba ya tsayawa a wuri guda kawai.
Illolin ƙari ga jiki
Matsin lamba ga gaɓoɓi
Yayin da ƙari ke girma, yana iya matsa wa gaɓoɓin da ke kusa da shi, ya hana su gudanar da ayyukansu yadda ya kamata. Wannan matsin lamba yana iya jawo ciwo, kumburi, ko matsalar aiki a gaɓoɓin da abin ya shafa. Misali, ƙari a ƙwaƙwalwa na iya matsa wa sassan ƙwaƙwalwa su haifar da ciwon kai ko matsalolin gani. Haka kuma ƙari a ciki na iya matsa wa hanji ko mafitsara, ya kawo matsaloli wajen bayan gida ko fitsari.
Toshe hanyoyin jiki
Ƙari na iya toshe wasu hanyoyin jiki kamar hanyoyin iska, hanyoyin fitsari, ko hanyoyin abinci. Idan wannan ya faru, aikin jiki zai samu tangarda. Misali, ƙari a huhu na iya toshe hanyoyin numfashi, yayin da ƙari a hanji zai iya hana abinci wucewa yadda ya kamata. Wannan toshewar na iya zama barazana ga rayuwa idan ba a magance shi ba.
Lalacewar tantanin jiki
Yayin da ƙari ke mamaye nama, yana iya lalata tantanin jikin da ke kewaye da shi. Wannan lalacewa na sa gaɓoɓin su rasa ƙarfinsu da aikinsu na al’ada. Idan lalacewar ta yi tsanani, wani sashi na jiki na iya daina aiki yadda ya kamata, wanda hakan kan jawo matsaloli masu tsanani ga lafiyar mutum.
Matsalolin hormones
Wasu nau’o’in ƙari na iya shafar samar da hormones a jiki. Wasu ma kan samar da hormones fiye da kima, yayin da wasu kan hana samar da su yadda ya kamata. Wannan rikicewar hormones na iya haifar da sauye-sauye a nauyin jiki, yanayin jini, ko aikin wasu gaɓoɓi. Saboda haka, ƙari na iya shafar jiki ta hanyar sauya daidaiton hormones.
Bazuwa zuwa wasu gabobi
Ƙari mai haɗari na iya bazuwa zuwa wasu gaɓoɓi ta jini ko hanyoyin lymph. Wannan bazuwar na ƙara lalata jiki, domin ƙari zai iya kafa kansa a wurare daban-daban. Da zarar ya bazu zuwa wasu gaɓoɓi kamar hanta, huhu, ko ƙashi, magani yana ƙara wahala. Wannan shi ne ɗaya daga cikin mafi munin illolin ƙari ga jiki.
Hanyoyin gano ƙari
Bincikar jiki
Mataki na farko wajen gano ƙari shi ne bincikar jiki da likita ke yi. A nan likita zai duba alamomi kamar kumburi, dunƙulewa, ko canjin da ya faru a wani sashe na jiki. Wannan bincike yana taimakawa wajen gano yiwuwar samuwar ƙari, amma yawanci ana buƙatar ƙarin gwaje-gwaje domin tabbatarwa.
Ɗaukar hoton (X-ray, CT Scan, MRI, Ultrasound)
Na’urorin ɗaukar hoton suna taimakawa wajen ganin ƙari a cikin jiki ba tare da tiyata ba. X-ray, CT scan, MRI, da ultrasound suna ba da hoton gaɓoɓin ciki da girman ƙari. Waɗannan hanyoyi suna taimaka wa likitoci wajen gano wurin da ƙari yake da kuma tasirin da yake yi wa gaɓoɓin da ke kusa da shi.
Gwajin jini
Gwajin jini na iya nuna wasu alamomi da ke nuni da samuwar ƙari. Wasu ƙari kan haifar da wasu sinadarai ko canje-canje a jini da ake iya ganowa ta gwaji. Kodayake gwajin jini kaɗai ba ya tabbatar da ƙari, yana taimakawa wajen gano matsala da kuma lura da yadda jiki yake hulɗa da magani.
Biopsy
Biopsy wata hanya ce ta cirar ƙaramin yanki na nama daga wurin da ake zargin ƙari ne domin a bincika shi. Wannan hanya na taimakawa wajen gano irin ƙarin da kuma ko yana da haɗari. Wannan na daga cikin hanyoyin da suka fi muhimmanci wajen tabbatar da samuwar ƙari.
Gwajin pathology
A gwajin pathology, masana suna duba naman da aka ɗauka ta microscope domin gano irin ƙwayoyin da ke ciki. Wannan yana taimakawa wajen sanin ko ƙarin marar haɗari ko mai haɗari ne. Sakamakon wannan gwaji yana taimaka wa likitoci wajen tsara irin maganin da ya dace.
Hanyoyin magance ƙari
Tiyata
Tiyata na daga cikin manyan hanyoyin magance ƙari, musamman idan ƙarin ya taƙaita ne a wuri guda kuma bai bazu zuwa sauran sassan jiki ba. A wannan hanya, likitoci suna cire ƙarin daga jiki ta hanyar tiyata domin rage illarsa ko kuma kawar da shi gabaɗaya. Wannan na taimakawa musamman ga ƙari marar haɗari da kuma wasu ƙari masu haɗari da aka gano tun da wuri.
A wasu lokuta, ana cire ƙarin gabaɗaya tare da wani ɓangare na tantanin jikin da ke kewaye da shi domin tabbatar da cewa babu ƙwayoyin ƙarin da suka rage. Wannan yana rage yiwuwar ƙarin ya sake dawowa bayan magani. Tiyata kuma na iya taimakawa wajen rage alamomin da ƙari ke haifarwa, kamar matsi lamba ga gaɓoɓi ko ciwo.
Radiation therapy
Radiation therapy wata hanya ce ta magani da ke amfani da hasken radiation mai ƙarfi domin kashe ƙwayoyin ƙari ko rage girmansu. Wannan haske yana lalata ƙwayoyin ƙarin ta yadda ba za su iya ci gaba da rabewa ba. Ana amfani da wannan magani musamman wajen magance ƙari mai haɗari da ke da takamaiman wuri a jiki.
Wani lokaci ana amfani da radiation therapy kafin tiyata domin rage girman ƙari, domin sauƙaƙa cire shi. Haka kuma ana iya amfani da shi bayan tiyata domin kashe duk wasu ƙwayoyin ƙari da ka iya ragewa a jiki. Wannan yana ƙara ingancin magani kuma yana rage yiwuwar ƙari ya sake dawowa.
Chemotherapy
Chemotherapy hanya ce ta amfani da magunguna domin kashe ƙwayoyin ƙari masu saurin rabewa. Wannan magani yana shiga cikin jini ya isa sassa daban-daban na jiki, don haka yana da amfani musamman idan ƙari ya bazu ko akwai yiwuwar ya bazu.
Ana iya amfani da chemotherapy shi kaɗai ko kuma tare da tiyata da radiation therapy. A wasu lokuta ana amfani da shi kafin tiyata domin rage girman ƙari, yayin da a wasu lokuta ake amfani da shi bayan tiyata domin kashe sauran ƙwayoyin da suka rage. Wannan haɗakar hanyoyin magani yana ƙara damar samun nasara wajen yaƙar ƙari.
Targeted therapy
Targeted therapy wata sabuwar hanyar magani ce da ke kai hari kai tsaye ga wasu siffofi na ƙwayoyin ƙari ba tare da lalata sauran ƙwayoyin halitta da yawa ba. Wannan hanya tana aiki ne ta hanyar gano wasu sinadarai ko ƙwayoyin halitta na musamman da ƙwayoyin ƙari ke amfani da su wajen girma.
Saboda wannan magani yana kai hari ne ga takamaiman abubuwan da ke cikin ƙwayoyin ƙari, yana rage illa ga lafiyayyun ƙwayoyin jiki idan aka kwatanta da chemotherapy. Wannan yana sa marasa lafiya su fi iya jure maganin, kuma yana ƙara ingancin kulawa.
Hormonal therapy
Hormonal therapy ana amfani da ita ne idan ƙari yana da alaƙa da hormones, wato idan girman ƙarin yana samun taimako daga wasu hormones a jiki. Wannan hanya tana rage ko hana tasirin waɗannan hormones domin dakatar da girman ƙarin.
Misali, wasu nau’o’in ƙari a nono ko prostate suna amfani da hormones wajen ci gaba da girma. Idan aka rage waɗannan hormones ko aka hana su aiki, girman ƙarin zai ragu ko ya tsaya. Wannan hanya tana da amfani musamman ga wasu nau’o’in ƙari da aka tabbatar suna dogara da hormones.
Manazarta
Britannica. (2024, July 18). Tumour. Encyclopaedia Britannica.
Mayo Clinic Staff. (2024). Cancer – Symptoms and causes. Mayo Clinic
Medical News Today. (2023, March 29). Tumors: Benign, premalignant, and malignant. Medical News Today.
World Health Organization. (2024, February 3). Cancer. WHO.
Sharuɗɗan Editoci
Duk maƙalun da ku ka karanta a wannan taska ta Bakandamiya, marubuta da editocinmu ne suka rubuta tare da sa idon kwamitin ba da shawara na ƙwararru. Kuma kowace maƙala da aka buga ta bi muhimman matakai na tantancewa don ganin cewa bayanan dake cikinta sun inganta.
Idan kuma an ga wani kuskure a cikin kowace maƙalarmu, a sanar da mu. Za mu yi bincike sannan mu gyara gwargwadon fahimtarmu.